— Доҕор дьэ сатамматын, били кыыстаммыты кыһайбыттарын курдук дьыала буолла–
Биир күн Гошаны аллар атаһа Миитээ көрсөөт үҥсэргии тоһуйда…
— Ол туох өлүүтэ алдьархайа буолла–
Биирдэрэ соһуйан хараҕын тиэрэ көрө түстэ.
— Ээ били киһи, аҕам дууһа дьиэтиттэн холдьоҕон таһаарда–
— Бай ол туох буолар дьүһүнэй?—
Биирдэрэ өссө соһуйан айаҕын балык курдук атта, хараҕын муҥунан көрдө…
Кини билэринэн Ньукулай оҕонньор сытар ынаҕы туруорбат сытыары сымнаҕас киһи буолуохтаах этэ дии.
— Дьэ бүгүн иһигэр былас муостаах киирбит, айдаана куйдаана элбэх, отут сааскар дылы ойох ылбатыҥ, арыгыны ойох оҥосто сылдьаҕын, биир олорон ииктиир кыыс дьахтар эн тускар көстүбэтэ, эриэн кыыл икки харахпар көстүмэ,ханна эрэ дьөлө түс, Дьэ кытаанах ыһыы хаһыы, ийэм көмүскэһиэ диэбитим саҥарбат, киксибиттэр быһыылаах–
— Доо Миитээ кырдьык тоҕо ойох ылбаккын–
Гоша киһитин субу саҥа көрбүттүү көрдө иһиттэ. Кини бэйэтэ ойох диэххэ ойохтоох, дьэ уот айах, бэлэһи баҕас айылҕа бэлэхтээбит дьахтара.Хата сыл аайы оҕону субурутар, ыт курдук төрүүр. Кылбара бөҕөтө, саахтыыр курдук.
— Ол хайаларын сулбу тардан ылабын, бу сааспар дылы дьахтарга чугаһаан да көрө иликпин–
Гоша Миитээни саҥа билбиттии, хараҕын тиэрэ көрдө.
— Хайдах бу сааскар дылы дьахтар сылаас хоойун,ахтатын амтанын билэ иликкин дуо нокоо?—
— Хантан, кими ол тиэрэ көтөбүн, наһаа мин аайы ,, мэ,, диэн ахчаччы тэбэ сытар баара көстүбэт–
— Доҕор эн ол аттакыгын дуо? Баҕар сэбин турбата буолаарай–
— Туох диигин билиэт, хатылаа эрэ–
Миитээ улаханнык өһүргэнэн хачаайы Гошатын уолугуттан оро ыйаан таһаарда. Дьэ уолуктаһан, эстиэхтэригэр дылы мадьыктаһыы буоллулар. Эт дьон элэйдилэр,сыа дьон сылайдылар, кырыска олоро түһэн, ардахтаабыт туураах курдук аҕылаан бөтүөхтээтилэр.
— Доҕор кырдьык да Аһаҕас Аанаҕа бара сылдьыахха, ол хотуҥҥа бу түүн амтаны билэн хонноххуна, дьэ аартыгыҥ аһыллан дьахтар аймахха сыстыаҥ этэ–
Өй хаата Гошата сүбэлии олордо, аҕылыырын быыһыгар.
Аһаҕас Аана диэн ааты истээт Миитээ сырайа кубарыс гына түстэ. Ааналыын бииргэ улааппыттара, оскуоланы бүтэрбиттэрэ. Аана ис киирбэх, эр киһи хараҕар хатанар иирэ талах курдук имигэс таһаалаах, субуллар уһун суһуохтаах кыыс оҕото этэ. Үҥкүүлээн тэйдэҕинэ эр киһи хараҕа хатанар барахсана. Миитээҕэ сыһыана үчүгэй этэ, армияҕа барарыгар атаарбыта, көр Миитээ саатар онно уураан сыллаан ылбатаҕа, саллааттыы сырыттаҕына суруйар этэ. Ону баара бу акаары бииргэ армияҕа сылдьар уолаттарыгар көҕүйэн, тылланан туран, Афгаҥҥа бардаҕа үһү. Сэриилэһиэн баҕаран. Оо акаары да эбит, онно хас да сыла халтайга көттөҕө дии. Хаста

да бааһыран госпиталга сытан тахсыбыта. Дөйүөрэн буорунан да көмүллүү баара, хайаҕа куоска курдук хатанарга үөрэппиттэрэ. Олохтоохтор хайаҕа күлгэри курдук сылдьаллара. Сүттэ диэн дьонугар биллэрии кэлэн сүрэхтэрин да хайыта сыспыта баара. Хата кэлин суруга кэлэн уоскуйбуттара…
Аана кыыс оҕолоох, кэлии бииргэ үлэлиир киһититтэн дииллэр. Дьиктитэ ол киһи Аананы ойох ылбатах, атын дьахтар ойохтоох. Ол иһин Аһаҕас Аана аатырдаҕа…
Миитээ улаханнык кэпсэтиэн баҕарбат, бастаан кэлэн хаста да көрсөн кэпсэтэ сатаабытын, Ааната тиэрэ сири көрөн ааһара, сэниирэ оччо дуу, улахамсыйара дуу.
— Ээ чэ синэ биир, аны кэлэн туох харысхалай,кэннэ кээнчэ да буоллун, дабаай маҕаһыыҥҥа бардыбыт–
— Хата ити киһи тыла–
Гошата маҕаһыын сураҕын истээт сэргэхсийэ түстэ.
Уолаттар көтүөккэлэһэн, маҕаһыынтан, түөрт буокка, эмиэ да сампаан, вино, сокууска бөҕөтө ыгыччы ылан таҕыстылар. Ырааппакка биир буокканы,, тас,, гыннардылар. Дьэ уолаттарга халлаан хабарҕаларынан, муора тобуктарынан буола түстэ. Өлүү болдьохтоох, өс тоҕоостоох диэбиттии Ааналара бу утары иһэр эбит.
— Аана Мих… Мих наада баар улахан да улахан–
Гоша кэлэҕэйдии кэлэҕэйдии саҥара сатаата…
— Чэ маннык, тугу үгүһү элбэҕи лабыҥхалаан, эргэ наадыйаҕын дуо?—
— Ааттыын Аһаҕас буоллаҕыҥ дии, онон аһаҕастык ыйытабын–
Гоша улахан холуочугар тэптэрэн түҥ таҥ саҥаран бөллөҥнүү турда.
Аана сырайа кытар гына түстэ, хараҕа уулунна, эргийэ түстэ да дьиэтин диэкки сүүрүү хаамыы быластаан бара турда…
Биһиги дьоммут онно олох да наадыйбаттар,,сырыттын,, диэн буолла, киэбирэр диэтилэр.
Өссө эбиннилэр,
— Дьэ нокоо аттыкы буолбатах буоллаххына, уопсайга барыахха, онно дьэ дьахтар диэн кырыы кырыытынан, тала сылдьан дьаабылыахпыт, кэһэ сылдьан кибиргэтиэхпит,хата арыгыбыт аҕыйах дуу?—
Санаатылар да сата баһа,эттилэр да этириэс, үрүсээх булунан буокка сокууска бөҕө ыгыччы хааланан уопсайга көтөн түстүлэр. Гошаны уруккуттан билэр киһилэрэ быһыылаах уруйдуу айхаллыы көрүстүлэр, Гоша да олох элбэхтэ орох тэппит сирэ быһыылаах, кими эрэ ууруур, сороҕу сыллыыр, атыны сымнаҕас миэстэлэрин туппахтаан көрөттүүр.
— Дьэ кыргыттар билсэн кэбиһиҥ, аллар атаспын, оҕо сааһым доҕорун эһиэхэ көрдөрө аҕаллым, баҕар ким эрэ хоонньуга сытар холооннооҕо,кэккэлэһэ сытар кэскилэ буолуо.—
Түөрт кыыс баара үтүөмсүйбүттүү, үтүөх батаах тутуннулар, остуолу начаас тартылар, Гоша остуол үөһэ бытыыкка арааһын кырылатан кэбистэ. Иһэ олорон билсиһии буолла, икки детсад, икки оскуола үлэһиттэрэ эбиттэр. Истэхтэрин аайы айахтара аһыллан тутуһар хабыһар буолан бардылар. Миитээ улаханнык холуочуйан да

барда, биирдэ өйдөөтөҕүнэ Гошатын ойоҕо кэлэн хардаҕаһынан эттээн орулатта сарылатта. Баттаҕыттан соһон таһырдьа дьөкдьөрүттэ. Кыргыттарга Миитээ соҕотох атыыр буола түстэ. Дьэ манна буолла орулаһыы сарылаһыы, дьэргэстэй ыһыаҕа, Омоллоон олоҕо диэн. Кыргыттар нэһиилэ хамсыыр Миитээни ньылбы сыгынньахтаатылар, дьэ ол кэннэ түүнү быһа көрү көҕүлүттэн туттулар, субу субу атын атын кыыс Миитээ үрдүгэр эккириир, айаас аты сиэллэрэн иһэр курдук. Үйэлээх сааһыгар инчэҕэйи билбэтэх, ахта малын көрбөтөх Миитээ сэбэ түүнү быһа илбиһинэн, субу субу убаҕаһынан кулгуйар. Кэлин кыаҕын былдьатта, таһах да харбыйда,сэп да санньыйда утуйар аакка барда… Сарсыарда үрдүгэр киһи эккириириттэн уһугунна, ол аайы өйдөммүт. Биир уһун да уһун баттахтаах, кэрэчээнэ ат курдук миинэн эккирээн эрэр эбит. Миитээ да эр киһитэ өттө кыыһы ыбылы кууһан ылла, тиэрэ сытыарда да түһүөлээн барда, кыыһа буолан хаалан турда, икки атаҕын өрө тэптэ, ыйылыы ыйылыы үөһэ анньыалаата…
Аны атын кыргыттара онно көҕүйэн тула көтө сылдьан араастаан сэбин сэбиргэлин тардыалаан бардылар. Син уһуннук мөҥүннүлэр, сотору кыргыттара бараары оҥостон туттан олох атын хартыына буола түстүлэр. Көрөн истэн чэмэлиһэн ханан да биир хара мэҥ сыстыбатаҕын курдук. Миитээ туран дьиэтин диэкки саллаҥнаата, кыргыттара киэһэ кэлээр дии хааллылар…
Уол оҕото, Элик бэрдэ биир дьахтара суох сылдьан, түөрт хаҥыл кытыттаах үөр атыыра буолан хаалла. Субу субу таптыырынан таалалаан, түөрт хартыына курдук кырасаабыссалары эрбэх курдук эргитэн имэҥ аптаах күүһүгэр көҥүл көрүлээн, киһи эрэ ымсыырар киһитэ буола түстэ…
Кыргыттара бу бэйэлээх таҥара бэлэҕин мүччү тутуохтарын, атыҥҥа аралдьыйыахтарын баҕарбакка бары Миитээ биэлэрэ буола сырыттылар.
Көр Барыылаах Баай Байанай өлгөм бэлэҕэ бу эбит буоллаҕа…
Миитээ дьоло соргута.

Арыылаах, С.