Аудиота:

(поп-кулууп)

Биһиги рубрикабыт бүгүҥҥү ыалдьыта «Ыллаа, эдэр саас» Аркадий Алексеев бирииһигэр эстраднай ырыаны эдэр толорооччулар II республикатааҕы фестиваль-конкурстарын кыайыылааҕа Владлена Ноговицына. Баҕар бу аат аныгы ырыаны сөбүлээччилэргэ тугу да эппэтэ буолуо, быһаарабын — кини инники өртүгэр киэҥ эйгэҕэ Сахаайа диэн тахсыбыта. Владлена 1999 сылтан Аркадий Алексеев «Айыллыа» айар бөлөҕөр киирэн Саха сирин усталаах-туоратын кэрийэ сылдьан бэйэтин ырыаларын дьоҥҥо-сэргэҕэ бэлэхтиир. Гастроллар быыстарыгар Санкт-Петербургтааҕы профсоюзтар университеттарын юридическай факультетыгар кэтэхтэн үөрэнэр. Эргиччи талааннаах, киэҥ интэриэстээх, бэйэтин дьыалатыгар бэриниилээх, үөрэ-көтө сылдьар эйэҕэс киһини кытта кэпсэтэргэ олус чэпчэки этэ. Маҥнай биллэн турар, бэйэтин билиһиннэрэригэр көрдөстүм.
— Кэбээйи улууһугар төрөөбүтүм. Ол эрээри Дьокуускайга улааппытым. 8 №-Дээх оскуола IX кылааһын бүтэрэн баран медицинскай училищеҕа киирэн бүтэрбитим. Идэбин олус сөбүлүүбүн, биэс сыл устата 1 №-дээх поликлиника лабораториятыгар үлэлээбитим. Уопсайынан, мин санаабар хас биирдии киһи, чуолаан дьахтар медицина туһунан кыра да билиилээх буолуохтаах. Идэм билигин да миигин хааллара илик, гастролларга сылдьан араас түгэннэргэ сүбэлээччи, сороҕор укуол туруорааччы буолабын. Кэргэним, оҕом билиҥҥитэ суох. (Күлэр)

— Оттон «сцена чаҕылхай уоттара» хаһан көрсүбүттэрэй?
— Оо, мин ыллыахпын куруук баҕарар этим. Дмитрий Донскойу көрсүөхпэр диэри ханна да ыллаабатах, сценаҕа тахсыбатах киһибин. Тас көрүҥүм барсыбат диэн кыбыстарым. (Эмиэ күлэр) Ону таһынан ырыаһыт буоларга анал үөрэх, талаан, уоппут наада диэн санаммат да этим. Онтон «Алмаз» бөлөххө хос куолас быһыытынан (подпевка) ылласпытым. 1997 Сыллаахха РФ уонна РС(Я) үтүөлээх артыыһа Юрий Платонов творческай мастарыскыайыгар конкурс биллэриллибин истэн бэйэбин тургутан көрөөрү тиийбитим. Конкурсу ааһан бу мастарыскыайтан үгүс элбэххэ үөрэнэн, элбэҕи билэн, үөрэнэн тахсыбытым. Билигин даҕаны тиийэ сылдьабын.

Уопсайынан, артыыс олоҕо интэриэһинэйин сэргэ олус уустук. Аркадий Алексеев бөлөҕөр киириэхпиттэн ыла 20-тэн тахса улууска сырыттым. Сайын Сиинэҕэ сылдьан устубут маҥнайгы клибым силигэ ситэн сотору көрөөччүлэр дьүүллэригэр тахсыаҕа. Москваҕа, Санкт-Петербурга ыллаабытым. Элбэх дьону кытта билистим, бэйэбэр саҥаны аһабын, сонун сирдэри көрөбүн, дьону кытта кэпсэтэргэ, биир тыл буларга үөрэнэбин. Биир өртүттэн ыллахха, «никакой личной жизни». Биирдии-иккилии ый гастролларга сылдьабыт. Холобур, мин 2000 сылы Муомаҕа, 2001 сылы

Өймөкөөҥҥө сылдьан көрсүбүтүм. Доруобуйаҕа да оҕустарыылаах буолуон сөп. Киһи тыына аргыйа сылдьар кулууптарыгар да ыллыыр түгэннэрбит баар буолааччылар. Ол эрээри, эйигин көрө кэлбит дьон үтүө санаата, ытыстарын тыаһа туохтааҕар да киһини сылытар.

— Инники өртүгэр маннык түһүлгэлэргэ кыттыбытыҥ дуо?
— Бу маҥнайгы конкурсум. Хайдах долгуйбуппун кыайан эппэппин. Бэлэмим ситэтэ суох диэн куттанар этим. Кыайыыбар билигин да ситэ итэҕэйэ илик курдукпун. Билигин бигэтик ырыаны кытта эҥэрдэһэр санаам өссө күүһүрдэ, салгыы үлэлиирбэр күүс-уох эбэр. Мин санаабар, бу кыайыы хас да сыллаах сындалҕаннаах үлэ түмүгэ. Айылҕаттан артыыс буоларга ананан төрөөбөтөх киһибин ээ. (Эмиэ күлэр)

— Ырыаны, музыканы таһынан тугунан үлүһүйэҕин?
— Айылҕаҕа сынньанарбын сөбүлүүбүн. Ол эрээри, хатыҥ чараҥ устун оргууй хаама сылдьыбакка хайаан да хамсаныылаах буолуохтаах. Сайын аайы Табаҕаҕа тахсабын. Онно бэйэбит хаһаайыстыбалаахпыт. От охсобун, ынах ыыбын, балыктыыбын. Оччоҕо дьэ дуоһуйа сынньанным дэнэбин. Гастроль олоҕо «эрийэ» илигинэ ас астыыр, иистэнэр, баайар этим да, билигин иллэҥ суох. Культура сайдыытын историятын туһунан кинигэлэри ааҕабын, музыканы норуот ырыаларыттан джазка, рокка тиийэ истэбин. Бэйэбин наһаа суевернай киһибин дэммэппин да саха киһитин сиэрин тутуһабын. Гастролга бараары иннинэ тугу да тикпэппин, иистэммэппин. Бу конкурс иннинэ сибэккинэн туолбут хонуу устун сүүрэ сылдьарбын түһээбитим уонна сарсыарда бараары турдахпына ыстакаан эмти баран мин аттыбар кэлэн түспүтэ. Ол барыта үчүгэйгэ тиэрдэрин өссө төгүл итэҕэйдим.

Сахабыт сирин 12 улууһун 53 чугдаарар куоластаах ырыаһыта кэлэн кыттыбыт конкурсугар кыайыылааҕынан тахсар чэпчэки буолбатаҕа биллэр. Үчүгэй бэлэми, уоппуту ирдиир дьыала. Баҕар сорохтор Аркадий Алексеев бөлөҕүн ырыаһыта диэн Владлена кыайыытын соччо итэҕэйэ саныахтара суоҕа. Ол эрээри, икки күннээх конкурска сылдьыбыт көрөөччүлэргэ, жюри чилиэннэригэр итинник санаа киирбэтэҕэ. Влада кырдьык даҕаны толорор маастарыстыбата, сценаҕа көстөрө, көрөөччүлэргэ ырыатын иэйиитин тиэрдэрэ ордуга тута харахха быраҕыллар этэ. Дьокуускай куорат төрүттэммитэ 365 сылыгар анаммыт «Якутск-97», «Ыллаа, эдэр саас - 2000» конкурстарга Гран-При хаһаайына, жюри чилиэнэ Герман Степанов быйылгы түһүлгэ кыттааччыларын таһыма лаппа үрдүгүн, кыттааччы ахсаана элбээбитин, тэрээһинэ да кыайа тутуллубутун бэлиэтиир. Онон инникитин бу конкурс өссө күүһүн-уоҕун ылан ыччаты ырыа кэрэ алыбар угуйа, сырдыкка-үтүөҕэ тарда туруо диэн эрэл санаабытын этэбит.

Алексей Федотов,
“Эдэр саас” корреспондена.
2001 сыл