Аудиота:

    Хаҕылыма улахан үрэххэ — Биэлкэчигэ түһэр сиригэр иһирдьэ үгэн киирбит бэс чагдалаах, ыраахтан көҕөрүмтүйэ үллэн көстө ту­ рар үрдүк тумултан кос курдук киэҥ сир көҕөрө тунаарар. Ытыска уурбут курдук чугас ырылыччы көстөр түмүк сиргэ, сайын буолан, түүлээн чулбуһан хаалбыт икки бөрө уйаларын таһыттан тула өттүлэрин чуҥнаан сыт ылаары чолооруҥнаһаллар. Чугаһынан туох да сибики баара биллибэт. Драй аллара Улахан үрэх толоонугар «ыаллара» түөртээх тыһы тайах хааман содьоҥнуур.
    Ити тайах быйыл саас Хаҕылыма баһыгар, мантан икки көстөөх сиргэ, биир бэрт бүк, чуумпу үрүйэ баһыгар силээҥҥэ үрдүк дьуодьарыспыт атахтардаах, куп-кугас ньуолах түүлээх, кып-кыра, нап-нарын, уу ньулдьаҕай икки ыҥааҕы төрөтөн, Ийэ истиҥтэн-истиҥ сүрэҕин сылааһынан бүөбэйдээн, сылдьыбыт дьоллоох күннэрдээҕэ.
    Оҕолоро чэрчилээн, ийэлэрин тула көтө сылдьан мэниктээн кэйэн да тобуойдаан тураллара. Бэйэ-бэйэлэрин араастаан үлбүрүһэн, оонньохолоон ыла-ыла, мип-минньигэстик эмэн чомурҕаталлара. Онтон тоттоллор эрэ, бөлкөй талах төрдүгэр хоонньоһон утуйан буккураан хаалаллара. Оччоҕо Ийэ тайах аллараа үрүйэҕэ киирэн дулҕа төбөтүттэн бытыгыраан тахсыбыт ньиргээхтэ диэн ааттанар күп-күөх үүттүгэннээх оту тото-хана үргээн сиирэ. Ыанньыйан, оҕолоругар ыҥырар кур­ дук эйэргии-эйэргии сиэлэн-хааман силикичийэн кэлэрэ. Онно оҕолоро уһукта биэрэн, ыҥырҕаспытынан ойон туран, эмиэ эмэллэрэ. Ити курдук Иэйиэхсит Хотун айыытынан ийэ нарын иэйиитинэн дьоллонон уонча эрэ хоммута.
    Биирдэ түүн үөһүн саҕана, тото мэччийэн оҕолоругар тонной истэҕинэ, үрүйэ силээниттэн дьикти дьаардаах сыт сабыта биэртэлээбитэ. Тыһы Тайах оҕолорун орулаһар саҥаларын курдук саҥа иһиллибитэ. Ийэ тайах сүрэҕэ өрө мөҕүллэҥнии түһээтин кытта, маһы-оту үлтү барчалаан оҕолоругар атара былаастаах ыстаммыта. Тиийбитэ, оҕолорун сылаас хааннара халыйа сытара, бэйэлэрэ суохтара! Били, дьаардаах сыкка булкуллан сыттара үрэх төрдүн диэки барса турбута. Тыһы тайах ону батыһа туох баарынан, сэлиинэн эккирэппитэ. Сыт сабыс-саҥа бу таныыга саба охсоро да, ситтэриэхчэ-ситтэрбэтэхтэрэ. Итинник икки кос курдук сири өр-өтөр буолбатылар Хаҕылыма Улахан үрэххэ — Биэлкэчигэ түһэр төрдүгэр, куула сис кындаатын сыыйан бу тиийэн кэлбитэ. Сыт аны, уҥуор лөглөйөн турар үрдүк тумулу туһаайан, аллараа үрэх диэки киирбитэ. Тайах ону батыһан, үрэх саҕатыгар тиийбитэ, толоон ортотунан, били, уһун кутуруктаах, күкээриспит, абааһы ардай аһыылаах икки сиэмэх кыыл кини оҕолорун биирин үрдүлэригэр быраҕан, сүгэн баран, дьөгдьөрүһэн ахан иһэллэр эбит. Ийэ тайах

абаккатыгар орулуу түһээт, туох баарынан атаралаан ситэ баттаан ылла. Онуоха анарааҥылара тайах оҕолорун сиргэ элитээт, икки аҥы туора ойон биэрдилэр. Ийэ оҕолорун быыһыахтыы батыгырайан кэлэн сытырҕалаан көрбүтэ, олох дьикти түгэн уолдьаста: оҕолоро урукку курдук мип-минньигэс чоҥулуччу көрөллөрө, нап-нарыннык ньырылаһаллара мэлийбит, иччитэ суох өлбөөрөн хаалбыт харахтара чыпчылыҥнаспаттар.
    Ити түгэҥҥэ биир күкээркэй Ийэ тайах такымыгар сойуо аһыытынан хатана түһэр. Тайах соһуйбут уоҕар күүскэ туора тэптэ да, анарааҥы адьарай, күүһэ да, ыарахана да бэрт буолан, кыайан төлө тэбиллибэтэ. Итини кытта даҕаспытынан, аны биир күкээркэй аҥар такымыгар хатана түстэ. Тайаҕы тэбэр да, мөхсөр да кыах биэрбэккэ эҕирийиэх түгэнэ иҥиирдэрин сыыйа тардан кэбистилэр. Ийэ тайах хорук тымырын субай хаана өрө ыһылла түстэ. Онтон уолуйбучча куотуохтуу иннин диэки ойуох буолан истэҕинэ, харахтарыгар хап-хара төгүрүктэр ирбиинньиктэнэн иһэн, хабыс-хараҥанан бүрүлүннэ. Туох эрэ охтор тыас, ыраах иһиллэргэ дылы буолла.
    Төһө өр сыппыта буолла… Ийэ тайах биирдэ өйдөнөн кэлэн, тута быһылааны саныы биэрдэ. «Күкээркэйдэр да, оҕолоро да — суохтар. Арай уҥуоргу үрдүк тумул диэкиттэн дьаардаах сыт күүскэ аҥылыйан кэлэрэ. Сүрэҕин сэрэҕинэн ол диэки оҕолорун көрдүү барыах курдук туттубутада, сир өтөр кыаҕа суоҕа. Үнүөхтээн, нэһиилэ туран иһэн, олорон хаалбыта. Аҥар атаҕын иҥиирэ быстан такыйан хаалбыт, аҥар атаҕа син хамсыыр этэ да, уйбатаҕа. Ити курдук икки хонукка сыппыта, утатан олох суоһаан барыах курдуга. Оттон аччыктааһын ахсааҥҥа да ылыллыбат туругар сытара. Нэһиилэ илин атахтарын көмөтүнэн, кэлин хам­ сыыр атаҕынан тирэнэн туран кэлбитэ. Өр буолабуола, оҥосто-оҥосто, сэрэнэн-сэрэнэн тирэнэр кэлин аҥар атаҕынан кылыйан чугас баар дулҕалаах Хотоолго киирэн, сииктээх муоҕу муннунан силэйэн, дьөлө баттаан бадарааннаах сииги салаан, көхсө кэҥии, харааран эрэр күнэ сырдыы түстэ.
    Арыый сынньана түһээт, оҕолорун саныы биэрбитэ. Көрдүү барыахтыы иннин диэки үнүөхтээн көрбүтэ да, сир өтөр кыаҕыттан букатын тахсыбытын өйдөөтө. Бу айылаах сордонуон, күн накааһын көрүөн кэриэтэ, ситэри, ити Күкээркэйдэр сиэн кэбиһэллэрэ буоллар… Оттон Күкээркэйдэр сииргэ санамматтар, көннөрү, сотору-сотору кэ­ лэн туда кетен, кыынньаан эрэ ааһаллар.
    Бөрөлөр санааларыгар оҕолоро улааттахтарына, айахтара дириҥиирин саҕана, тайаҕы тырыта-хайыта тыытан, оҕолорун бултуурга үөрэтиэхтээхтэр. Ити ырааппат оҥорбут тайахтарын хаһааска төһө да бэйэлэрэ толкуйдаабаталлар да, айылҕаттан айыллыбыт идэмэрдэрэ

оҥорторон эрдэҕэ. Онон билигин, оҕолоро кыратыгар, ити тайаҕы сиир санаалара суох.
    Ийэ тайах төһө да оҕолоруттан матан, бэйэтэ кыаммат буолан сору-муҥу, ынырыктаах кутурҕаны көрүстэр, ис-иһигэр киирдэххэ, син өлүөн баҕарбат. Ити Күкээркэйдэр кэлэн ардай аһыыларын килэтэ-килэтэ, тула көттөхтөрүнэ, көмүскэммитэ аатыран, тула холоруктаан, наар иннинэн буола сатыыр. Өлүөр илин атахтарынан куота көтө сылдьар бөрөлөрү табыйар да, киниэхэ таптарыах адьарайдар үһү дуо? Кыахтааҕа буоллар бу өлүү айаҕыттан тэскилиэ-куотуо эбитэ буолуо да, ол кыаллыбат. Онон син өлүмээри нэһиилэ садьыҥнаан мэччийбитэ буолар, бадарааннаах ууну иһэр, сытан сынньанар. Буолаахтаамына, Күн сырдыга барахсан тыыннаах харамайга барытыгар күндүтэ бэрт буоллаҕа эбээт. Ким барыта, тыын­ наах харамай бүүс-бүгүннүүтэ бу Күн сиригэр би­ ирдэ эрэ, бэрт кылгас кэмҥэ, кэлэн ааһар, кэмэкэрдиитэ кэллэҕинэ, ким барыта син-биир өлөр, букатыннаахтык, хаһан да иккиһин эргиллибэттик!
    Оттон ити сиэмэх бөрөлөр эмиэ Күн сырдыгыттан матыахтарын баҕарбаттар. Ол оннугар атыттары Күн сырдыгыттан матаран аһаан-сиэн, онон «дьоллонон» тыыннаах сылдьарга дьулуһар идэмэрдээх ыйаахтаахтар. Өссө ол обот-соллоҥ олохторун салҕатаары уҥуоргу үрдүк тумулга алта аһыҥастарын дириҥ хорооҥҥо хорҕотон иитэ сытыараллар.