— Ити баатыгыран Ньукулайбыт өйүнэн хамсаары гыммыт дуу тугуй?—
Дэриэбинэ иһигэр саамай түргэн этэрбэс араадьыйатын хотуна Огдооччуйа, килиэп ылар сиргэ сарсыардааҥҥы сонуна Ньукулайтан саҕаланна…
— Хайоо хотуой дьээ рэ ол эр бэрдэ эмиэ тугу тоҕо көппүтүй?—
Истиҥ дьүгэтэ эмиэ биир истибитин туппат, биири биэс гына кутуруктуур муостуур Дьэбдьиэрийэ дьээбэни истээри дьэргэйэ түстэ. Кылар хараҕын олдьу солдьу көрдө,хаһан да тиис суунар диэни билбэтэх, табахха саһара сатаан баран хараарбыт ордьоҕор тииһэ адыҥыраан көһүннүлэр.
—Ити бөөлүүн ытыс таһынар хараҥаҕа Оҥойордоох Оленькаҕа баран иһэн, баарын суоҕун ыкка быһа хаптарбыт үһү–
— Хайа ол бэйэлээх бэйэтин ойоҕо Бэриинэлээх Биэрэтэ ол ханна түһэн, ол Оҥойорго орох тэптэ–
— Ээйиис бу да кыыс ол Бэриинэлээх хотун, эдэр уолга иирэн түүнүн крутой массыынаҕа олорон, сымнаҕас олбоххо көрүлээн эрдэхтэрэ дии–
Дьэ ити курдук бөһүөлэктэрин ии курдук эргийдилэр, биир таныктаах киһини хаалларбатылар. Тойоттору да туора турбатылар, иһээччилэри эгэ киһилиэхтэрэ дуо, көссүүлээхтэри да көрүлэттилэр, олох көрөн турар курдук оҥорон тутан ойуулаатылар. Дьэ дьахтар аймах саамай күннээҕи кыһалҕатын көрсөн быһаарсар, уопуттарын атастаһар сирэ килиэп маҕаһыына килбэйэр киинэ, туллар тутааҕа…
Хара сарсыардаттан тыл ыаһаҕа буолбут Ньукулайы хонтуораҕа сэбиэт Мэхээлэ ыҥыран уутун хаарын ыга олордо.
— Дьэ табаарыс Моҕотоойоп туох буолан Сэбиэскэй ыал быһыытын таһаатын алдьатан бэрэдьиитэл буола сылдьаҕын–
Бииргэ үөскээн иһэн аһаан сылдьыбыт киһитэ сырай харах анньарын тулуйбакка…
— Ол мин туох ааттааҕы оҥордум дуу, тоҕо көттүм дуу табаарыс Сиэллээхэп–
— Көр эрэ маны өссө этиһэн чообургуу олороҕун дуо? Буруйгун билиммэккэ, табаарыстар бу киһини уопсай мунньах дьүүлүгэр меском аатыттан үҥсүү түһэрэн, холхуостан муустаах ураҕаһынан үүрүөххэ–
Сэбиэт өтөн кэҕэ курдук түөһүн өтөтөн баран өтөрү батары саҥара олордо…
Мунньахтыы олорор дьон өйдөөбөккө сирэй сирэйдэрин көрүстүлэр, биир кырдьаҕас хомуньуус дьахтар баара…
— Табаарыс Сэбиэт биһиги бу боппуруос сүнньүн кыайан өйдөөбөтүбүт, бу Моҕотоойоп ол туох алдьархайдаах баппат быһыыны оҥорон бу мунньах дьүүлүгэр турда.?—
— Эн табаарыс Доҕордуураба көмүскэһэриҥ чуолкай, бүтүн бөһүөлэк иһэ туолбут кыбыстыылаах быһыытын билбэт көрбөт буолума–
Дьэ доҕоор манна буолла кус хаас тойуга, хойох хостоһуута, Сэбиэт ыксаан тоһоҕо саайар өтүйэтинэн остуолун сирэйин кырбаары дьөлө охсон, онтон соһуйан таллан куоҕастыы хахаара түстэ…
Кэлин дьэ номнуо хойут, кэмниэ кэнэҕэс ыһыытыыр күөмэйдэрэ бүтэн, бүтэйдии хара тураах курдук хааҕыргыыр

эрэ буоллулар…
— Табаарыс Моҕотоойобу холкуостан таһааран кыһалаҥ үлэҕэ үүрүөххэ диэн этии баар, куоластааһын буолар–
Сэбиэт бүтэн хаалбыт куолаһынан сыыбырҕаата…
— Бээ тохтооҥ эрэ кыратык, туох ол өлүүтүн алдьархайы оҥорбутун үүрэн эрэбитий? Чуолкайдааҥ эрэ быһаарыллар боппуруоһу–
Кэтэххэ саҥата суох олорбут нэһилиэк убаастыыр кырдьаҕаһа түс бас киһи Сылгылыырап чуолкайдаста…
— Ээ ити үс оҕолоох ойоҕун атаҕастаан атын дьахтарга орох тэбэн, нэһилиэк аатын суолун алдьатарын иһин, Сэбиэскэй тутул быһыытынан ыал киһи атын дьахтарга сыбыытыыра бобуллар, көҥүллэммэт–
Сэбиэт боппуруос сүнньүн чуолкайдыы сатаата. Дьэ тохтоон испит айдаан эбии улаатан сиэллэнэн кутуруктан барда. Ыһыы хаһыы, атахтарынан муостаны либийии. Муоһа туйаҕа суох барда…
— Табаарыс Сэбиэт Сиэллээхэп ол мин эрим кимиэхэ орох тэбэрин тутан күөрт ыт күлүүтүгэр, эриэн ыт элэгэр ыыттын—
Толору түөһүн мөтөтөн, үскэл дьахтар, икки модьу харытын ньыппарынан өттүк баттанан турда, сахаҕа эриэ дэхси көстүбэт аҥар кырыытыттан көрүллэр мааны Хотун Хаан эппиэт күүтэн киэн чөҥөрө чүөмпэ курдук хараҕынан үөннээхтик көрөн, төбөтүн кыҥначчы тутунна…
Эрэ дэнэр буолуохсут аттыгар аҥыр курдук акыллан, ойоҕун диэкки сэрэммитии быысаҕар хараҕынан көрөн, уҥуоҕа халыр босхо баран илигирии олордо…
— Ээ онтон ити эн эриҥ эйигиттэн кистээн, үс оҕотун сүгүн ииппэккэ атын дьахтарга көссүүлэһэрин туһунан үҥсүү киирдэ—
— Ол хайа бэйэлээх мин эрим хас хардыытын чуо ааҕан биэрдэ–
Сэбиэт киһи эрэ буоллар мух мах барда…
— Онтон ити ,,Оҥойорго,,–
Диэн истэҕинэ түгэхтэн биир миэтэкэ Куо иирэ талах курдук имигэстик ойон туран, соронуулаах баҕайытык Сэбиэти кэлэн үөннээх хараҕынан батары көрдө…
— Табаарыс Сиэллээхэп ол хайа бэйэлээх мин сэппин бас билэн, ордуҕургаан үҥсүү түһэрдэ. Күн бэҕэһээҥҥэ дылы ахтабын бэйэм бас билэр курдук этим ээ, ол Сэбиэтинэн бобуллан аны бэчээт уураллара буолуо сэппэр, элбэхтик түүн күнүс эн сыбыытыыгын дии,, Оҥойор,, диэбэккэ.—
Дьэ доҕоор ыҥырыа уйатын тоҕо тарпыт курдук кыра балаҕан иһэ өрө үллэн олордо. Оннооҕор дьон барыта сэриин киһилэрэ Кэлэҕэй Киргиэлэй миигиин эмиэ биэс хааһах диэбиттии, тугу эрэ саҥара сатаан, икки илиитин тарбаҕа сараҥныы сараҥныы,, бабаах,бабаах,, дии дии үөһэ ыйда. Бу айдааны күүгэни тохтотоору холкуос тойоно Көҕөн Уйбаан туран суон куолаһынан көҕөннүү маатырҕаата…
— Тохтооҥ туох күүгэнэй айдаанай,бу сэмиэннэй боппуруоһу бырыбылыанньа мунньаҕар дьүүллүөххэ баар этэ–.
— Эн Көҕөн көттөҕүнэ көппөх оргуйарын курдук буолума. Бэйэҥ хотоҥҥо олорон ииктиири бүтэрдиҥ дии, өйдүүгүн иллэрээ сыл сайылыкка мин хоонньубар

киирбэккин, сыалдьыйаҕын устан самыыгын лабырҕатан биэрбитим, уонча күн оронноон суорҕан киһитэ буолан, били мөһөөччүгүҥ иһэн алчаҥнаан хаампыккын–
Көҕөнү Арҕахтаах Алааппыйа диэн ааттанар дьахтар сүгүллэн туран олох маат ыытта, кырдьык да саха киһитэ салла көрөр күлүктээх эбит, сырҕан эһэлии сымарыттан, ытыстара туора күрдьэ курдук кэтиттэрэ. Киэһэ аһыырдаах киһи сананан да көрбөт киһитэ…
Икки тойон бастаан мунньаҕы аһарга өргөйүөх курдук буолан иһэннэр, кэлин олох олорор остуолларыгар муннулара быгар буола састылар, дьэ киирэн биэрэн аньыылара харалара барыта ахтылынна. Дьэ иэдээн мунньах иирбэтэ таарбата өлүүтэ алдьархайа саҕаланна. Уолуктаһыы да үлүгэрэ, дьахталлар баттахтарыгар түсүһүүлэрэ. Эрдэрин, ойохторун көссүүтэ барыта ахтылынна. Хайа дьахтар ханна сытан кимиэхэ оҕо оҥотторбута. Бүтэһигэр бүттэтэ суох хомуур охсуһуу буолла. Сэбиэт Сиэллээхэби, Көҕөн Уйбааны дайбаһа сылдьар дьон буҕарҕана курдук үрдүлригэр үҥкүүлээн ору сары бөҕө түһэрдилэр…
Сылайыы да барда, эстии да буолла, ким ханна түбэһиэх олорор сиригэр аҕылаан бөтүөхтэһии…
Икки тойон остуол анныттан таҕыстылар, сырай харах кэбилэммит,киһи утары көрбөт буолбут, тойоттору улаханнык кыайбыттар, эр дьон абаларын кыһыыларын таһаардахтара дии. Ойохторун тэстэр тэллэх гына сылдьыбыттарын…
Арай сор суоллаах, өлүү түбэлтэлээх диэбиттии таһырдьаттан үс киһи көтөн түстүлэр, көрбүттэрин итэҕэйбэккэ ааҥҥа тэпсэҥнээн ыллылар. Биирдэрэ киһи барыта билэр, киириилээх тахсыылаах куруук нэһилиэтэри кэрийэр боломуочунай Өксөкү Миитэрэй…
— Бу туох алдьархай содуома буолла?,—
Уонна эппиэт күүтэрдии дьону эргиччи көрдө…
Дьээбэ Дьэкимсэ баара
— Саамай нэһилиэккэ туһалаах, үчүгэй өрүттээх мунньах буола турар–
— Ол туох суһал боппуруоһа турда, бу хомуур үлэтин былдьаһыгар.—
— Дьэ баар табаарыс Өксөкү, ахтабын алан өттүн быһаарыылаах мунньаҕа көрүллэр–
— Көр ити икки тойоҥҥун, ахтаҕа наһаа үлэлээннэр,улаханнык хоттордулар, сылайдылар.—
Эмиэ мунньах хаттаан күөдьүйдэ, улуустан сылдьар дьон бэйэлэрэ ыыттылар. Күүгэн маргыар бөҕө оргуйда…
— Бэйэ тохтооҥ эрэ, мин этии киллэрэбин, бу икки тойону туоратарга уонна Моҕотоойобу бырыбылыанньаҕа, Доҕордуурабаны сэбиэт оҥорорго диэн тыл көтөҕөбүн–
Нэһилиэктэрин баар суох кырдьаҕа уохтаах Өлөксөй туран тыл көтөхтө. Кэлбит дьон хайыахтарай куоластыырга диэтилэр. Киһи барыта уунан илиилэрэ адаарыс гынна. Онон этэрбэс араадьыйатын эккирэтэр, көссүү ааҕар мунньах бүттэ. Моҕотой дьүүллэнэ киирэн баран ,, тос,, курдук тойон буолла. Эттээх аты миинэн, аны кини сайылык дьахталларын саататан самыыларын, куҥнарын имэрийдэ, үрдүк түөстэригэр таалалаата.
Өбүгэлэр мунньахтара бүттэ, аныгы мунньахха дылы Моҕотой көрүлүүр көччүйэр.

Арыылаах, С.