Дьөгүөр оҕонньор быйыл күһүн тоҕус уон хаарын уулларда. Бу билигин ыар ыарыыттан охтон сыттаҕа. Лип сыппыта ыраатта — үһүс ыйын саҕалаата. Тииһигин быыһыгар, ону даҕаны сиэстэрэ кыыс кэлэн укуоллаатаҕына,
тыын ыла түһэр кэмигэр, элбэҕи эргитэ саныыр. Саныыр, төлкөтүгэр махтана, уһун олоҕу олорбутун. Онто чыпчылыйыах түгэнэ элэс курдук бүтэн эрэрин. Саныыр истиҥ тапталын Настааны, оҕолорун Гошаны, Любаны, Вераны, сиэннэрин, үгүс үтүө доҕотторун, аймах-уруу дьонун. Үгүстэрэ суохтар — өлбүтгэрэ. Арыт соҕотохсуйара эрээри, олохтон салҕар диэни билбэтэҕэ. Чэгиэн буолан баччааҥҥа диэри тэп курдук сылдьыбыта. Өйө-санаата олус мөлтүү илигэ, хараҕа мөлтөөтөр да, үчүгэйдик сирдэтинэрэ. Тайахха тэптэрэн ба­ры наадатыгар сылдьар этэ. Улахан кыыһа Люба өлбүтэ уонча сыл буолла. Кыыстаах уол оҕолооҕо да, ол уола арыгыһыт, ускул-тэскил сылдьар киһи — ханна баара биллибэт. Эһэтэ сураһа сатаан баран сапсыйан кэбиспитэ. Сиэнэ кыыс — Римма дьиэтигэр бу сытар. Оҕонньор кыра кыыһа төрүт ыарытыган, аһаах оҕо этэ. Чороҥ соҕотох кырдьыбыт эрэйдээх Вера аҕатын күүһэ тиийэринэн көрө-харайа сатаата. Кыаммат буолбут кырдьаҕаһы икки ый кэриҥэ харайан наһаа илистибитэ, онон көрдөһөннөр манна аҕалбыттара. Күтүөт Алеша сөбүлээбэт этэ да, атын сытыарар сир суоҕун өйдүүрэ, быһа-хото утарбатаҕа.
    “Бээ, хайдах этэй? — Дьөгүөр эдэр сааһын өйдөөн кэлэр. — Настаалыын ыалга көрсүспүппүт. Кини тыаттан киирэн Уйбааннаахха түспүт этэ. Мин, хотунан тэлэһийэн сылдьыбыт, түптээх олоҕу олоро илик, отуппуттан балачча тахсыбыт киһи этим. Доҕорбун Уйбааны көрсөн кинилиин дьиэтигэр кэлсибитим. Оо, оччолорго Настаам барахсан эриэккэс да кэрэ этэ! Анаан чочуйбут курдук быһыылаах-таһаалаах дьоролдьуйбут кыыс хап-харанан чоҕулуччу көрө түспүтүгэр, сүрэҕим эмискэччи хамсаан ылбыта, тулам сырдаан күлүмүрдүү түспүтэ санаабар. Тоҕо эрэ наһаа чэпчээн, көтөҕүллэн, дьолунан туолбукка ды­лы буолбутум. Үүт маҥан ньууругар тэтэрбит
имин кыыһар саһарҕаҕа дьүөрэлии көрбүтүм. Икки аҥы хайытан тарааммыт уп-уһун, хойуу, мөлбөйбүт суһуоҕа ураты хара этэ. Ама, киниэ­хэ тэҥнээх ким баарай? Суоҕа! Миигин кистии-саба болҕомтолоохтук көрөн чэмэлэҥниирин билбитим, “кэрэхсээтэ быһыылаах” диэн сүрэҕим эгди буолбута. Хайа оччолорго мин даҕаны, кыыс мээнэ сирэ оонньообот, мөкү ахсааныгар киирбэт уола хаан этим буоллаҕа дии! Дьэ, онон икки өттүттэн сөбүлэһэн, аҕыйах ыйынан ыал буолбуппут. Куораттан чугас дьиэ-уот туттан, эмиэ да сүөһү ииттэн, биир
уол, икки кыыс оҕолонон, дьоллоох ыал олорбуппут. Сыл-күн ааһара тугун түргэнэй?! Сүүрбэ биэс

сыл дьэргэлгэннии дьиримнээн, эргиллэн көрүнүөх икки ардыгар, биир түгэн курдук элэҥнээн ааспыта түргэнин эриэхсит! Оҕом, Гошам, инники эрэмньим, уодаһыннаах сэрииттэн эргиллибэтэҕэ — сураҕа суох сүппүтэ. Настаам эрэйдээх ыарыһах буолбута. Онтугар оҕотун аһыыта эбиллэн, мөлтөөбүт сүрэҕин супту эмэн, өр ыыппатаҕа. Огдообо хаалан ба­ран Верабынаан олорбутум. Любам кэргэннэнэн туспа барбыта. Бастакы сиэним Римма мин туоххаһыйбыт сүрэхпин үөрдэрэ, онтон уол сиэн кэлбитэ, өссө күндү этэ. Ол киһибит, аһыы утах аргыстанан, ханна тиийбитин ким билиэй?"
    “Киһи барахсан олоҕо кылгас да буолар эбит! Тугун түргэнэй олоҕум бүттэҕэ! Мин өссө дьонтон эрэ уһуннук — үйэ кэриҥэ олордум даҕаны төрүт астымматым. Үөрүүнү, тапталы, дьолу — кылгас кэмҥэ да буоллар, биллэҕим дии. Олохпутган хомойбоппун — дьон сиэринэн син олордум. Ол эрээри олох уонна киһи диэн тугуй? Ситэри кыайан өйдөөбөтүм. Киһи үөн-көйүүр курдук таах өлөн хаалаары төрүүр бэйэтэ дуу? Оччоҕо туох туһалааҕый? Тиһэҕэр, олох диэн туох да туһата суох баҕайы эбит. Оччоҕо тоҕо өлүөҕү баҕарыллыбатый?
Оттон эргитэ санаан көрдөххө, туох барыта ик­ки өрүттээх ээ. Олох эмиэ оннук ини: таах өлөн-сүтэн симэлийэн иһии уонна киһи санаата тиийбэт улуу, кэрэ, талыы-талба, үйэлээх буолуу. Оо, аан ийэ дойду, олох диэн кэрэ, баай даҕаны! Онно бу кылгас кэмҥэ кэлэн ааһар киһи барахсан өркөн өйө эгэлгэ үчүгэйи айар-тутар, ол быыһыгар алдьатар эмиэ. Олоҕу киэргэтэ, силигин ситэрэ сатааһын улуулар дьулуурдара. Ол ыҥырар сырдык кыыма дьон өйүн күөртүүр, санаатын саҕар. Баҕар олоххо тардыһыы кистэлэҥ алыба итиннэ сытара буолаарай? Биитэр төрөөн хаалбычча, таах күн сырдыгын батыһан, олох биэрэр илгэтин туһанан эрэ сылдьар баҕаттан киһи өлүөн баҕарбата дуу? Оннук буолуон эмиэ сөп”.
    Оҕонньор эрэйдээх өссө да, саатар кыратык эмэ, олоро түһүөн баҕарара. Күн сириттэн сүтүү киниэхэ — тустаахха туохха да холоммот ыар суол этэ. Бэрт сотору кинини көмө илдьэн иһиэхтэрэ. Бу Дьөгүөргэ тирээбит сүдү алдьархайы чаҕылыйбыт сайыҥҥы үтүө күн, куугунаабыт куорат, төттөрү-таары элэстэммит дьон аймах туох да буолбатаҕын курдук ылыныахтара. Олох устубутун курдук уста туруоҕа — ки­нини өллө диэн тохтуо дуо? Дьөгүөр диэн киһи төрөөн олорон ааспытын тула туох бары­та мэлдьэһэн кэбиһиэ. Кини син- биир үөн-көйүүр курдук симэлийэн сүтүө. Оҕонньор итини барытын бэркэ өйдүүр, билэр. Кини соҕотоҕун итинник дьылҕалаах буолбатаҕын эмиэ билэр. “Айылҕа айыыта оннук” дии саныыр. Ол санаата кини мунчаарыытын арыычча сымнатар.
    — Дьиҥ ис санаабын эттэхпинэ, — диир

Дьөгүөр мөлтөх куолаһынан, — олоро түһүөхпүн олус баҕарабын. Киһи олохтон салгыбат эбит. Күн сырдыга күндү да буоллаҕа! Туораттан көрдөххө мин уһуннук олордум. Дьиҥэ да оннук. Олоҕум олуг түргэнник бүппүт курдук саныыбын. Хаарыаны, тойон таҥара биир эмэ сылы эбии биэрбэтэҕин, — диэхтээбитэ бүтүн үйэ кэриҥэ уһуннук олорбут ытык кырдьаҕас.
    Дьиэлээхтэр эһээбит уһаан хаалан эрэйдиэҕэ диэн дьиксинэллэрэ. Ол санаатын сиэнэ Римма ыалларыгар, бэйэтин аһыннараары, үгүстүк суланан кэпсиирэ. Оҕонньор сөбүлээбэттэрин сэрэйэр этэ. Кини бу бэйэтэ
оҕолоспут, иитиспит бастакы сиэнин олус таптыыра. Урут, сүөһүтүн эһэ илигинэ, кэргэннэнэн, хос сиэннэри бэлэхтээбит сиэн кыыһыгар ас амтаннааҕын, сыаналаах дьиэ малын-салын, атын да элбэҕи — тугу булбутун
таспыта аҕай! Сүөһүтүн эһэн да баран, тугу чорботор да барытын Римматыгар аҕала турара. Эдэр ыал олоҕун төһө кыаҕа тиийэринэн тэрийсибитэ. Ол саҕана эһээ күндү ыалдьыт буолара, үөрэ-көтө көрсөллөрө. Күтүөт эмиэ
оҕонньору бэркэ астынара. Онон Дьөгүөр оҕонньор өлөр-хаалар күнүгэр өйөбүл буолар дьонноох курдук сананан сүрэҕэ бөҕөх, санаата нус сылдьыбыта. Ону баара, сиэнэ аах, бэйэтин арыычча көрүнэр ыарыһах эдьиийдэригэр
найьшаан, эһэлэрин хаста да көрдөһүннэрэн баран ылбыттарыттан, оҕонньор олус хомойбута, сүрэҕэ ытаабыта. Уһуну-киэни санаан, уонна барар сир баҕана үүтэ буолбут сордооҕо, таһыгар таһаарбатаҕа. Туһата бүппүт киһи ардыгар үтүргэҥҥэ барарын өйдөөбүтэ.
    Биир күн Алеша холуочук кэлбитэ. Урут даҕаны иһэн кэлэр этэ, уу иһэ түһээт утуйар үгэстээҕэ. Бүгүн кини эрдэттэн кыыһырбытынан киирбитэ. Дьонун сиэллээх-кутуруктаах маатыры быыстаах үөхсүүнэн тумнартаабыта, ойоҕун күргүйдээн дэлби ыстаммыта, олоппостору түннэритэ тэбиэлээбитэ. Кыра уолчаана аҕата манныгын урут көрбөтөх буолан куттаммыта, сарылыы түһээт, ыалыгар ыстаммыта. Ыал киһи киирэн Алешаны
нэһиилэ намыраппыта.
    — һуу, бу тугуй? Туох иэдээнэ буолла? — диэбитинэн оҕонньор быанан тардыһан олоро сатаан үнүөхтээбитэ да, күүһэ тиийбэтэҕэ.
    Ыал дьахтар:
    — Алеша, тохтоо даа! Оҕонньор наһаа соһуйда, улаханнык долгуйда, — дии-дии ыарыһаҕы сыттыгар көнөтүк сытыарбыта, уоскуппута. Римма эһэтин аттыгар чугаһаан да көрбөккө, кэргэнин тула кото сылдьыбыта.
    — Алеша, — ыҥырбыта оҕонньор, адьас сэниэтэ эстибиттии аргыый аҕай. — Миигин түргэтэтээри дьаабыланныҥ ээ, быһыыта. Олус өр салгытыам суоҕа. Билигин да сөп оҥордуҥ. Бэрт кыратык тулуйа түһүҥ. Киһилии кэммэр син туһалаабыт буолуохтаах этим. Ол аастаҕа… Өһүргэнимэҥ, таах эттим…
    Сити күн, ыкса киэһэ Дьөгүөр кырдьаҕас күндүтүк саныыр күнүн сырдыгыттан үйэ-саас тухары арахсыбыта.