Кэпсээн

Уччуу-учча, тоҕо тымныытай, доҕоор?! Арба, сэтинньи ый бүтэн эрэр этэ дуу? Халлаан тымныйар кэмэ да кэллэҕэ. Рекламатыгар дэлби ымсыыран аҕай ылбыт тос курдук сыаналаах пуховигым, синтепон истээх ыстааным да абыраабат үлүгэрэ буолбут дии. Саатар, били аатырдар оригинал атахтарын да таҥаһа тилэҕинэн чараас эбит ээ. Тымныынан хаарыйан бөҕө. Кэбис, онньойбут эргэ унтуубун кэтииһикпин. Сонум иһинэн ийэм хадаҕалыыр сэлиэччигин да иилинииһикпин. Көр, киһи кэтэстэҕинэ, бу автобус, эчи, бытаанын ээ. Омуна суох чаас аҥара буолла.
Уу дьэ, өһүргэс, кэллэ-кэллээ. Икким буолара уонтан тахса мүнүүтэ хаалбыт. Хаһан айгыстан тиийиэхпэр дылы бэрт эрэйинэн суруттарбыт талонум бириэмэтэ ааһара буолуо. Хата, тойонум, маладьыас да киһи, көҥүллээтэ дии. Маша да үлэбин үмүрүтүөх буолла. Үчүгэй тэрилтэҕэ киирэн абыраннахпын. Маннык арааһы санаан, санаабар олус ыксаан иһэн, автобуһум остановкабар хорус гына тохтоотун кытта, омуммар ыстанан түстүм да, поликлиникабар тыын быһаҕас тыынан, мэктиэтигэр сүүрүүнэн тиийдим. Регистратураттан ыйдаран, гардеробка таҥаспын сиирэ-халта туттараат, аҕылаан-мэҕилээн ренгент кабинетыгар чугаһаан иһэн көрбүтүм, бэлиэр, үс киһи олорор эбит. Ол эрээри сирэйдэриттэн харахтарыттан көрдөххө туох эрэ бөрүкүтэ суох быһыы-майгы буолбукка дылы.
Биир саас ортолоох, хотун-хаан көрүҥнээх дьахтар сирэйэ кып-кыһыл буолуор дылы үрү-үллэччи кыыһырбыт. Кабинет аанын айаҕар олорор, эдэр, бүк түһэн олорор уол диэки сүр үлүгэрдик кынчыаттыыр.
-Дорооболоруҥ, эһиги хас чаастан талоннааххытый? Мин иккиттэн,- ыксыы-саарайа саҥарабын.
-Иккиттэн да? Тоҕо хойутуугут? Миэнэ икки аҥартан, киирээри олоробун бу, -дьахтар аны миигин үөһэттэн аллара көрө-көрө сөбүлээбэтэҕин биллэрэн иҥиэттэн кэбистэ.
-Бээ, биэс эрэ мүнүүтэ хойутаатым дии. Киирэбин буоллаҕа. Автобуһум кэлбэккэ хойутаатым ээ, -мин да уочараппар хайаан да киирэр санаалаахпын, сөбүлээбэтэхпин биллэрэн, улахан соҕустук хардарым..
-Чэ ону ол, киирдэххинэ киирдим диир инигин. Ити уол уочарата суох быһалыы киирэбин дии олорор. Сааппат сирэй. Биһиги таломмутугар эрэ кыһамматтар.
-Аныгы үйэ дьоно дьэ атыттар. Балыыһабытыгар да барыта билсии-көрсүү. Биһиги ыйы-ыйдаан уочараттаан, бу талоҥҥа бэрт эрэйинэн тиксэн олоробут да, киирдэхпитинэ ккиирдибит дииһикпит быһыылаах,-аны кэпсэтиигэ аҕам саастаах эр киһи кыттыһар. Дьүһүнүттэн көрдөххө бэрт наҕыл, ол эрээри дуоспуруннаах, эппитин толотторон баран тэйэр көрүҥнээх. Уруккута салайар үлэҕэ сылдьыбыт тойон киһи быһыылаах.
Мин соһуйаммын уолу сыныйан одуулуубун. Ырыган,

хара бараан уол. Сүүрбэтин эрэ ааспыт дуу? Бачча кыһын чараас, сиргэ тиийэ субуллар уһун, хара кууркалаах . Сааскы күөх бэргэһэлээх. Онтун хараҕар тиийэ ыга тардыммыт. Муус-маҥан, сабыс-саҥа чараас кроссовкалаах. Учча да. Ээх, муоданы батыһар барахсан быһыылаах. Эмискэ мин диэки кыараҕас хараҕынан кылап гына көрөн ылбытыгар, дьикти курус салгын тыына биллэн ааһарга дылы гынна. Ситэ ырытан уол тугун-хайдаҕын өйдүү иликпинэ, аны уочараппытыгар биир олус хачаайы, кыра уҥуохтаах эдэр кыыс тиийэн кэллэ.
-Дорооболоруҥ, бириэмэннэйдэр быһалыы киирэллэр диэбиттэрэ. Ким кэнникиний? Быраас баар дуо?- диэн ыйытан, тыҥаан турар уочарат араллаанын букатын күүркэтэн кэбистэ.
-Тыый, эн эмиэ быһалыы киирэҕин дуо? Ар-дьаалы, киһи эрэ оттон хат буолар баҕайыта. Бары быһалыы эрэ киирэр айдааннаах эдэр дьоҥҥутуй? Ама, кыратык да тулуйар кыаххыт суох дуу, бу? Мин бу эһигинээҕэр быдан аҕа, саастаах, пенсионер, ыарыһах киһи эһигини быһа киллэрэ олорорум сөп дуо? Баччаҕа тиийиэхчэ, арааһы да истэн, көрөн эрдэхпит? Киллэрбэппит!- дьахтарбыт хараҕын кип-киэҥинэн көрөн, силэ бырдаҥалаабытынан букатын умайыктанан барда.
-Оттон миигин быраас быһалыы киирэҕин диэбитэ ээ, -эдэр кыыс соһуйан, куттаммыттыы умса көрөн кэбистэ.
Бу бириэмэҕэ кыыс төлүпүөнэ талыгыраата, ону кытта быыкаа оҕо саҥата чаҕаара түстэ:-Ийээ, Шаша чыбаантан шууллан түштэ. Ытыый аҕай. Эн хаһан кэйэҕин?
-Оо, күүскэ суулунна да? Мин сотору тиийиэм. Үүтүн биэр. Оҕоҕун олох үчүгэйдик көр, ытатыма,-дии-дии эдэр ийэ ыксаабыт куолаһынан кырачаан кыыһын кытта бэрт истиҥник кэпсэттэ. Хайдах эрэ маннык кэпсэтиини истэн бары ах баран хааллыбыт. Чээн, бу эдэр ийэ быкаа дьонун хаалларар сирэ суох эбит дуу? Өссө үсүһүн кэтэһэ сылдьар. Олус да кыһалҕалаах барахсан быһыылаах. Тугун ренгеҥҥэ түһэр буоллаҕай диэммин өйдөөн көрбүтүм, уҥа ытыһа биинтэнэн баалла сылдьар эбит.
-Мин иннибэр киир, -диэн арай эдэр уолбут төбөтүн өндөтөн, соруктаах аҕайдык, кыыска туһаайан эттэ.
-Көр да маны, бэйэтэ быһалыы киирээри олорон, өссө дьону быһалыы киллэрээри гынар дуу? Эһиги уопсайынан,- диэн хотун-хаан дьахтарбыт саҥа тыыллан-хабыллан барыах курдук буолан истэҕинэ, кабинет аана аһылла түстэ да, маҥан халааттаах бааһынайдыҥы дьахтар былтас гынаат:
-Петров, чэ киир эрэ. Бастаан льготалаахтар, онтон талоннаахтар, онтон эмиэ льготалаахтар. Бүгүн талоннаахтар бары көрдөрүөххүт. Бэйэҕит да үскүт эрэ. Онон айманымаҥ. Уочарат барыгытыгар өйдөнөр дуо?-диэн чиҥник тоһоҕолоон ыйытта.
-Дайаана Ивановна, бу бириэмэннэй кыыс баар эбит ээ, кинини киллэрбэккит дуо? Олус

ыксыыр, кып-кыра оҕолоро дьиэлэригэр бэйэлэрэ эрэ олороллор эбит, -диэн баран, кыыһы илиитинэн далбаатаан ыҥырда. Кыыс ону истэн, үөрэн мичик аллайда, сиэстэрэ кэҕис гынаатын кытта, уолга махтанан баран, бэрт сылбырҕатык аһаҕас аанынан сылыпыс гынан хаалла. Сиэстэрэ тимир ааны лип гына сабаатын кытта:
-Уу сүрүн баҕаһын? Хайдах, маннык барыларын билсиинэн киллэриэххэ сөбүй? Льготалаахтар диэбит буола-буола. Бачча эдэр киһи эн бу туох льготалааххыный? Мин доруобуйа харыстабылын министерствотыгар үҥсүү суруйуом! Туох хара батталай? Бириэмэлэрин тутуспат эрээри тоҕо талоннаналлар таймаланаллар, сыбыс-сымыйанан? Ыксаабыт киһи букатын да көрдөрүммэт дойдута эбит! Мин да икки оҕону төрөөбүтүм, биирдэ да маннык хат сылдьан быһалыы киирэн даххаһыйбыппын өйдөөбөппүн. Аныгы дьахталлар оҕолорун да сатаан көрбөт буола-буола, сыл аайы төрүүллэр!- хотун-хаан дьахтарбыт хорообуска нуорка бэргэһэтин өрө анньан, букатын ис-иһиттэн кыынньан, көлөһүнүн лаахтаах модьу тарбахтарынан сотто-сотто, суостаахтык чообурхуу олордо.
-Путин оттон кыамматтарга усулуобуйа бөҕө оҥордо дии. Ити кыыс үс оҕотугар эн-биһиги хамнаспыт саҕаны ылар буолуохтаах. Эдэр дьахталлар онон үлэлээбэккэ таах босхо харчыны государствоттан сии-сии, итинник төрүү-ууһуу олордохторо,-эр киһи эҕэлээхтик аргыый-наллаан сыыйар.
-Билигин оччотугар эһиги киирэр буоллаххыт, онтон мин киириэм,-уол дьахтардаах эр киһи кэпсэтиилэригэр кыһаммакка, аны миэхэ туһаайан эттэ.
-Оннук эбит, -мин хайдах эрэ бу тылларыттан дуу, биитэр уол улаханнык туохха да ымыттыбат холку майгытыттан дуу, хайдах эрэ эдэр киһини ытыгылыы санаатым.
-Дьоммут хойутаан кэлэ-кэлэ, бары куомуннаһа-куомуннаһа киирэн эрэллэр. Көр, эн биһиги кырдьаҕас, бэрээдэктээх дьон манна хаска дылы олоробут? Букатын да киирбэппит дуу, -эр киһи сөбүлээбэтэҕин биллэрэн, бу сырыыга куолаһа улаатан кэллэ.
-Хайдах билсиинэн, мин иккиттэн талонум. Уочараппар киирэбин. Эһиги мин кэннибиттэн тураҕыт буолбатах дуо? Быраас барыбытын көрөр диэтилэр дии, -мин да сөбүлээбэтэхпин биллэрэн икки хааспын түрдэһиннэрэн, иккиэннэрин өтөрү-батары көрө-көрө, соруйан дорҕоонноох соҕустук эттим.
Бу бириэмэҕэ эдэр ийэбит имин хаана кэйэн, үөрэн-көтөн тахсан кэллэ “хата, тостубатах эбит” диэт, истиҥник мичээрдээбитинэн, синньигэс көрүдүөр устун сүүрэр, хаамар аҥардаах татыгырайа турда.
Мин бу икки ардыгар туох соруктаах кэлбиппин дьэ өйдөөн, былдьаһыктаах ренгеним кабинетыгар киирдим. Хроническай гайморитым ыйы ыйдаан сордообутун ыһа-тоҕо сиэстэрэҕэ кэпсии оҕустум. Сиэстэрэм да хаһааҥҥыттан

эрэ билэр киһитин курдук, бэркэ болҕойон иһиттэ. Киһиэхэ кыра да наада быһыылаах, хас эмэ төгүл “оолоон, аалаан”, аһынан-хараһыйан букатын да чэпчээн хааллым. Онтон сотору кыра хостон этиргэн, ачыкылаах быраас тахсан, уҥа-хаҥас муннубун тутан, туруордан, олордон бэрт түргэнник түһэрэ оҕуста. Тахсар ааҥҥа чугаһаан эрдэхпинэ, сиэстэрэм арай:-Түмүккүн өйүүн сарсыарда кэлэн ылаар. Ити Петров киирдин эрэ, эрэйдээх да уол. Мааҕын сарсыардаттан сатаан киирбэккэ олорор. Балыыһаттан саҥа тахсыбыта да, хаама охсоору букатын бэргээн хаалла,-диэн соһутта.
Сыалбын-сорукпун ситиһэн, ааммын арыйан саҥа тахсыах курдук буолан иһэн, били эдэр уолбун көрө биэрбитим, баттыктаах, икки атаҕа суох быһаҕас киһи турар… джинсы ыстааннаах быратыас атахтара маҥан кроссовкаларын кэппитэ кэппиттэринэн мааҕын олорбут сирдэригэр ойуччу, хам хараллан хаалбыттар. Хайдах эрэ соһуйаммын сиһим этэ кэдэҥнээн, этим сааһа дьар гына түстэ. Ааммын арыйа баттаат, “уой” диэбитинэн туора халбарыс гынан биэрдим. Уолум икки баттыгар өйөнөн аттыбынан ааһан хаалла.
Уол киирээтин кытта, били айдааннаах дьахтардаах эр киһибин өйдөөн көрбүтүм, иккиэн түҥнэритэ хайысыһан, саҥата суох ылы-чып баран, таһырдьа түннүгү одуулаһа олороллор эбит.
Мин кэлбиппинээҕэр бытааннык хамсанан арааһы барытын эргитэ санаан, гардеробка тиийэн таҥаспын ыллым. Дьэ буолар да эбит. Ити уол тоҕо да бастааҥыттан инбэлииппин диэбэтэҕэ буолуой? Сэмэйэ бэрт буоллаҕам дуу? Өссө бэйэтэ нэһиилэ сылдьан дьону иннигэр киллэрэр. Үтүө майгылаах барахсан эбит. Туох-хайдах олохтооҕо буолла? Хайдах, ханна атаҕа суох хаалаахтаатаҕай? Чээн, онтун биллэримээри ити уһун сонноох сылдьаахтаатаҕа. Ити дьахтардаах эр киһи араастаан саҥаран баран, бырастыы гын диэбиттэрэ буолуо дуо? Саарбах… Киһи диэн, уопсайынан дьикти. Киһини тас көрүҥүттэн тута көрөөт, саба быраҕан дьону быһаарары сатыыбыт даҕаны. Аҕыйах да буолларбыт, тоҕо куруук инники киирэ, анньыһа-үтүөлэһэ сатыыбытый? Барытын кэтэҕинэн толкуйдаан, ордук-хос дьону сиилээн-хоһулаан саҥарабытый? Иитиибит итиччэ дуу, майгыбыт бэйэтэ итинник дуу?
Поликлиникабыттан тахсарбар халлаан бэлиэр боруҥуран эрэр эбит. Тымныыбыт да сүрдэнэн Дьоллоох Дьокуускай куорат хас биирдии олохтооҕун тэҥинэн ытарчалыы ыга кууспукка дылы. Дьон да аргыый, наллаан аалыҥнаспакка, иннилэрин диэки эрчимнээхтик дьүккүйэр буолбуттар. Мин эмиэ халыҥ саарпыкпын тууна баанан, дьон иннинэ түргэн соҕустук автобуспун баттаһа охсоору, тохтобулум диэки эмиэ ыксыы-саарайа хаама турдум.