Балаҕан ыйын 19 күнэ — куорат күнэ

Семен Захаров — Сиэллээх
Мин дьолум — манна, куоракка
1936 сыллаахха Тааттаҕа Чөркөөх сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрээт, сайын, саха театрыгар артист буолар баҕалаах биир бургунас ынаҕы сыарҕаҕа сэтиилэнэн, биэс хонук устатыгар сыарҕалаах оҕуһунан айаннаан Дьокуускай куоракка киирбитим. Күөх хонуу үрдүгэр турар эт баһаарыгар икки күн тура тэбинэн туран бургунаһым этин атыылаан үс мөһөөк курдук харчыламмытым. Куоракка олорор биир дойдулаахпар, уруубар Кулаковскай Арамааннаахха (ЯЦИК секретара эбит этэ) түспүтүм.
Киэһэ Арамаан кэргэнэ Балбаара миигиттэн ханнык үөрэххэ туттарсар баҕалаах киирбиппин ыйыталаста. Мин артыыс буолар баҕалаахпын эппиппэр, дьонум тоҕо эрэ саҥата суох олордулар. Онтон Балбаара сарсыарда миигин бэйэтэ илдьэн туттарыах буолла, докумуоннарбын көрдөөн ылла.
Дьэ, мин муустаах умуһах сарайыгар баар мас тапчааҥҥа сытан эрэ баҕам хоту артист буолаары гыммыппыттан үөрэн, долгуйан бэлэмнэнэ таарыйа хас да сахалыы ырыалары ыллаталаатым, оруол толортоотум.
Сарсыарда Балбаара миигин сиэппитинэн билигин 4-с маҕаһыын миэстэтигэр турар Дьокуускайдааҕы фельдшерскэй-акушерскай оскуолаҕа илтэ. Киирэн биир нуучча киһитигэр ( кэлин билбитим директор Рыбников эбит) били докумуоммун барытын туттаран кэбистэ уонна бэрт уһуннук тугу эрэ нууччалыы кэпсэттилэр. Мин ол кэпсэтииттэн аҕыйах тылы өйдөөтөхпүнэ «уруубун аҕаллым, үөрэт. Хойут врач буоллаҕына биһигини эмтиэҕэ. Уопсай дьиэҕэ миэстэтэ биэр, — эҥин дэстилэр быһыылаах. Дьэ ити курдук хас да сылы быһа үөрэнэн фельдшер буолбутум. Дьэ уонна уонча сыл устатыгар икки оройуоҥҥа эмп үлэһиттэрин тэрилтэлэрин салайан үлэлэппитим. Кэлин партия оройуоннааҕы бюротун уурааҕынан миигин юристар үөрэхтэригэр ыыппыттара.
Юрист үөрэҕин 1953 с. Бүтэрэрбин аҕай кытта министерствоҕа тэрийэр инструкторскай отделга үлэҕэ ылан 6 сыл устата Дьокуускайга олорон үлэлээбитим. Дьокуускайга олорон кэргэннэммитим, оҕоломмутум. Ол мин олоҕум, үлэм маҥнайгы дьолунан буолта. Ол үлэлии олорон республика бары оройуоннарыгар, куораттарыгар командировкаланан кинилэр үлэлэригэр, депутаттарга көмөнү оҥортуурум, сессиялары, семинардары ыыталыырым. Ол сылдьан Орто Халыма оройуонуттан арааран Үөһээ Халыма оройуонун тэрийсэн, депутаттарга быыбар ыытан, мунньахтаан, райсовет ситэриилээх комитетын олохтоспуппут. Отделлар салайар үлэһиттэрин бигэргэтии мунньаҕар кыттыбытым. Дьэ ити курдук үлэ арааһыгар кыттыым мин эдэр сааһым кэрэ, умнуллубат кэмнэрэ, дьолум буолаллар.
Түмүктээн эттэхпинэ, мин 1936 сылтан күн бүгүнүгэр диэри

араас үөрэхтэргэ үөрэнэн, араас үлэҕэ үлэлээн, кэргэннэнэн, оҕолонон, куорат уонтан тахса аадырыһыгар олорон Дьокуускай куорат биир кырдьаҕас олохтооҕо буолабын. Билигин төһө да кырдьар сааһым ыксаттар, ыарыылары эрдэтинэ балыыһаларынан сылдьан эмтэтэн, доруобай курдук туттунан, суруйар үлэнэн дьарыктанан 82 саастаахпын билбэккэ үөрэн-көтөн, хамсыы-имсии сылдьабын. Ол иһин этиэм этэ — мин орто дойдубар киһи буолбут дьолум — Дьокуускай куорат. Кини таас куорат буолан ньиргийэн, кэҥээн-улаатан, үүнэн-сайдан Саха сирин туллар тутааҕа, килбэйэр киинэ эрэ буолбакка, бүтүн Россия биир үүнэн иһэр куоратынан буолар.

Альберт Лукинов, Россия журналистарын Союһун чилиэнэ, «Бичик» кинигэ кыһатын сакааска отделын редактора.

Олоҕум быстыспат сибээһэ
Дьокуускай куорат мин дьылҕабар улахан оруоллаах. Куоракка 1986 сыллаахтан олоробун. Ити сыл армияттан кэлэн баран СГУ-га үөрэххэ киирбитим. Онтон ыла олоҕум Дьокуускайы кытта сибээстээх.
Саамай чаҕылхай, кэрэ-бэлиэ түгэннэр студеннаабыт уонна Сэргэлээх 14-с корпуһугар олорбут кэмим этилэр. 14-С билигин хайдаҕын билбэтим, оттон биһиги кэммитигэр уопсай үрдүнэн биир душ, биир туалет үлэлиирэ, ардыгар уот ыйы ыйынан кэлбэтэ. Уута-хаара бэрт диэннэр арааран кэбиһэллэрэ, ол да буоллар наһаа үчүгэйдик олорбуппут. Сынньалаҥмытыгар дьиэбитигэр бардахпытына тэһийбэккэ эрэй бөҕө буолара — Дьокуускайбытын, Сэргэлээхпитин ахтаммын эрдэ баҕайы кэлээччибин. Бүлүүттэн көтөрбөр самолекка билиэт суох буоллаҕына, Мирнэйгэ көтөрүм. Онно хонон баран ахтылҕаннаах Дьокуускайбар кэлэрим.
Үөрэхпин бүтэрэрбэр кэргэннэммитим, онон икки кыыһым иккиэн манна төрөөбүттэрэ. Манна таарыччы диэн эттэххэ, кэргэним эмиэ манна төрөөбүт эбит. Дьэ, ити курдук олоҕум Дьокуускайы кытта ыкса сибээстээх. Атын куоракка олорорбун, үлэлиирбин сатаан санаабаппын. Быһатын эттэххэ, Дьокуускайбын таптыыбын.

Алла Слепцова,
Дьокуускай куорат 21 нүөмэрдээх оскуолатын учуутала

Куораппыт сайдар, тупсар
Мин бастаан манна художественнай училищены бүтэрбитим. Онтон кэлин СГУ омук тылын отделениетыгар үөрэммитим. Билигин оскуолаҕа үлэлиибин.
Дьокуускайга уруккуттан тардыһарым. Бу куоракка республика бары муннугуттан ыччаттар кэлэллэр. Олохторун саамай кэрэ кэмигэр, манна үөрэнэ, үлэлии сылдьан ыкса доҕордоһоллор, сүрэхтэрэ сөбүлэһэн эдэр ыал ахсаанын элбэтэллэр. Умнуллубат кэрэ, бэлиэ түгэни кэлин астына, долгуйа саныыллар, ахталлар. Дьокуускай оннук үтүмэн үгүс ыччаты түмэ тардар киин куорат.
Мин куоракка тардыһыым — урууларым-аймахтарым, табаарыстарым, дьүөгэлэрим үксүлэрэ манна баалларыттан

диэххэ сөп. Онуоха олохсуйбут эдэр үлэһит буоларым быһыытынан этиэм этэ: куораппыт күн-түүн сайдар, тупсар, дьону-сэргэни бэйэтигэр биллибэт күүһүнэн ыҥыра-угуйа турар. Онуоха ыччат үөрэххэ тардыһыыта күүһүрбүтэ, элбэх араас тутуулар бараллара, олох оргуйа олорор үөһэ манна буолара ордук бигэ, улахан олугу уурар.

Саргылаана Татаринова, «Аргысфарм» провизора

Сайыннара, үүннэрэ туруоҕуҥ

Дьокуускай… Элбэҕи да кэпсиир кэрэ куорат. Манна — эдэр саас, манна — таптал, манна — олох, манна — үлэ, үөрүү, дьол. Ама, ким итини мэлдьэһиэй. Бука, үгүс эдэр ыччат үөрүүнэн уонна биир тылынан бары да ити курдук этиэ этилэр дии саныыбын.
Бу долгуйар олохтоох ыччаты түмэр киин куораппыт буолар. Ити да иһин мин үөрэхпин бүтэрээт манна, Дьокуускайга, ананан кэллэҕим. Онон киин сир олохтооҕо буолбутум номнуо 4 сыл буола оҕуста. Ол икки ардыгар миэхэ, тус бэйэбэр, дьылҕабар Дьокуускайым чахчы да элбэх үөрүүнү, уларыйыыны оҥордо. Манна олорон ыал буоллум, билигин биир саастаах кыыстаахпыт. Кыыспыт кэлин улаатан баран биһиги Дьокуускайы кэрэтик, истиҥник саныырбыт курдук эмиэ ис дууһатыттан уйаҕастык саныыр буолуон баҕарабыт. Ол инниттэн кэнчээри ыччаппытын биһигини ытыктыыр буолалларын курдук гына иитиэхтээхпит, үөрэтиэхтээхпит. Итиэннэ үлэбитинэн, баҕабытынан, талааммытынан, үөрэхпитинэн куораппытын куруук сайыннара, үүннэрэ туруохтаахпыт. Оччоҕо үүнэр үйэбитин көрсө куораппыт өссө тупсуо, сайдыа. Итини ыччат таба өйдүөхтээх.

1999 сыл