Аудиота:

Күһүн. Сорох күн тохтуу-тохтуу, ардах түһэр. Итинник биир ардахтаах күн кэнниттэн, куораттан тыаҕа тахсаары, автовокзалга кэлбитим. Суол алдьанан, массыына барыа суоҕа диэбиттэрэ буолуо, пассажир аҕыйах этэ.

Муос араҕас кырааскалаах автобуска киирэн иккис олоххо олорунан кэбистим. Урут, бастакы олохтон хаста да туруоруллан, сороҕор атахпар туран айаннаан, кэһэйбит буолан, оҕолоох дьахтар эбэтэр кырдьаҕас киһи киирэн эмиэ туруоруоҕа диэн, бастакы олоҕу былдьаһа барбатым.

Биир чаас ааста да массыынабыт халбарыйбакка турар. Шофер, рулугар умса түһэн олорон, баһаарга кэлэр-барар дьону одуулаһар. Урут ыксыыр ахан бэйэтэ наҕыла дьэ киирбит. Ол аата, бүгүн Намҥа биирдэ эрэ тахсан киирэр буоллаҕа. Оччоҕо тоҕо да ыксыай? Мин, илиибин плаһым сиэбигэр уктан баран, сибилигин атыылаһан кэлбит хаһыаппын даҕаны ааҕар баҕата суох, хамсаабакка олоробун.

Диспетчер дьэ таҕыста. Автобус иһин өҥөйөн туран барааччылары аахта уонна шофер путевкатыгар тугу эрэ бэлиэтээн баран төттөрү биэрдэ.

Массыынабыт саҥа сыҕарыйан эрдэҕинэ ким эрэ сүүрэн кэлэн, ааны күүскэ тоҥсуйан либигирэттэ. Аан аһылларын кытта икки илиитигэр тутуурдаах кыыс киирдэ. Бардыбыт. Куорат ыалын ардахтан хараарбыт мас дьиэлэрэ биир-биир элэҥнэһэн ааһан истилэр.

Саҥа киирбит кыыс мин иннибэр олорон иһэр. Тыа кыыһа быһыылаах. Кылгас тарбахтаах кэтит ытыһынан тобугар уурбут суумкатын өйүү туппут. Ол-бу кырааска, эмп-томп сыстыбатах иэдэстэрэ биллэ салгыннаабыттар. Үгүстүк таһырдьа сылдьарыттан хараарбыт сонос моонньо санныгар хамсаабаттыы олорбут. Мин кинини хайдах эрэ испэр киллэрбэтим. Иһин-үөһүн ыга туппут чыаппара курдук ыстаана олус киэҥ саҕалаах араҕас халыҥ свитрата, сахсаҕар баттаҕа — ити барыта кыыс онто да суох модороон бодотун тупсарыахтааҕар, дьүдьэтэр курдук. Онуоха эбии киирээт да, көрө-истэ сатыы барбакка, оҕолоох ийэ миэстэтигэр дьоп гына түспүтүн хайдах эрэ сөбүлээбэтим.

Мин, санаабын аралдьытаары, сиэппиттэн хаһыаппын ороон таһааран, үгэспинэн кэлин балаһаттан саҕалаан ааҕан бардым. Спорт сонуннара…. Итилэри радионан истэн турабын. Үһүс страницаҕа тас дойдулар олохторуттан сонуннары булуталаатым.

Санаабар аралдьыйан олорон, эмискэ хаһыаппын салгын саба охсубутугар көрө түспүтүм, кыыс автобус түннүгүн аһа сатыы турар эбит. Халыҥ өстүөкүлэ кыратык аллараа диэки сыҕарыйан баран иҥнэн хаалбыт. Кыыс, салгын сиэбит иэдэстэрин хаана ыгылла-ыгылла, түн- нүк халыҥ тааһын аллара баттыы сатыыр. Кыайбакка турар кыыска көмөлөһүөх санаам киирдэ. Ол эрээри түннүгү тоҕо аһарын билбэккэ, саарбахтаан олордум. Ити олорон куораттан

ырааппыппытын, суол арҕаа өттүгэр үүнүүлэрэ хомуллубут бааһыналар, оҕуруоттар кэлитэлээ- биттэрин көрөн, Киллэмҥэ чугаһаабыппытын сэрэйдим. Кыыс тоҕо түннүгү аһарый? Көрүөн баҕарар буоллаҕына, сабыылаах да түннүгүнэн бары барыта үчүгэйдик көстөр. Итииргиэн — эмиэ да сөрүүҥҥэ дылы.

Суол арахсыыта чугаһаан эрэрин көрөн, кыыс түннүгү кыайан аспата буоллар диэн санаа миэхэ киирдэ. Ардах сотору аастар да, суол быыла көтөр буолбут.

Өрүс тас салаата, тоҥолохтоон тахсан суолга чугаһаан баран, талах уонна хахыйах кылдьыыланан, илин диэки иэҕиллэн түһэ турда. Бу айылҕа биир кэрэ миэстэтэ. Мин, манна олоро сылдьыбатаҕым буолан баран, бу МИЭСТЭНИ олус кэрэхсии көрөбүн. Улуу Туймаада киэҥ таһаата эн иннигэр хараҕыҥ ыларын тухары нэлэһийэ сытар.

Автобуспут мыраан диэки сүүрэн дьэргэйэр. Ол аайы абына-табына мастардаах тараҕай мыраан, үрдүк сүүһүн мэлэтэн, биһиэхэ улам чугаһаан иһэр. Мыраан аппатын чараҥын хатыҥнара хаһыҥҥа оҕустаран, ап-араҕас буолбуттар. Көмүс күһүн күөнтээн ахан иһэр.

Мыраан аннын кэрийэ сытар дьиэлэрдээх Киллэм бөһүөлэгэр кэллибит. Сайын ьгһыах ыспыт сирдэрин чэчирдэрэ кууран-хатан иэҕэспиттэр. Ол да буоллар ити миэстэни көрдөххүнэ сэргэхсийэҕин. Түөлбэлээбит сирдэрин сымнаҕас буора, дьон үөрүүтүн-көтүүтүн иҥэрэ сытан, эйиэхэ ол үөрүү иэйиитинэн илгийэргэ дылы. Сайыҥҥы сырдык түүҥҥэ оһуохай эҥсиллэр тойуга, кэҕэ көтөр чуор куолаһын кытта холбоһон, иһиллэн ааһар күөх сирэмҥэ үҥкүүлээн күөгэйэр дьоннор субу көстөн кэлэллэр. Онтон сүрэҕиҥ сылаанньыйар. Үтүө миэстэ, көр, ол курдук үчүгэй өйү-санааны көбүтэр.

Бөһүөлэк аннынааҕы хоруу муостатыгар субу дьулурутан кэллибит. Көрбүтүм, муоста нөҥүө өттүгэр, тэпсиллибит чөмөх буор үрдүгэр буор-сыыс буолбут таҥастаах икки кыра уолаттар уонна биир кыысчаан тураллар. Массыына муостаны туоруурун кытта уолаттар илиилэрин өрө уунан, истэрин түгэҕэ көстө-көстө, кими эрэ көрөн хаһыытаспытынан бардылар. Ити кэмҥэ уолаттар үрдүлэригэр оҕурсуулар кыырастылар. Көрбүтүм — кыыс, автобус түннүгүнэн быһаҕаһыгар диэрн быган баран, икки сиэбигэр уктан испит кэһиитин оҕолорго быраҕаттыы иһэр эбит. Куурбут-хаппыт хонуулар хобдох көрүҥнэригэр тэҥнээтэххэ, ити күп-күөх, ньүөл оҕурсуулар күн уотугар килбэчиһэн кэрэлэрэ бэрдэ.

Онно дьэ өйдөөтүм бу кыыс тыаҕа, колхозка, үлэлии баран иһэрин. Бырааттара, балта суолга тоһуйан атаара кэлбиттэригэр ити кэһиитин тамнааттаабытын.

Буор модьоҕо үрдүгэр турар эмдэй-сэмдэй оҕолор өргө диэри өйбүттэн сүппэтэхтэрэ, мотуор тыаһыгар хоһулаһан, кинилэр хатан хаһыылара кулгаахпар иһиллэргэ дылы этэ.

Ити кэмҥэ кыыс сирэйэ- хараҕа мунчаарбыт көрүҥнээҕэ. Тугу саныыра буолуой? Баҕар, субу аҕай ааспыт дьиэтин, төрөппүттэрин, ити көрсүбүт бырааттарын саныыра буолуо. Баҕар, ыраах колхозка туох кинини күүтэрин аттара санаан боччумурбута, мунчаарбыта дуу.

Мин кыыска кыыһырбытым ааһан, сүрэхпэр сылаас сүүрээннэр киирдилэр. Мин сиилии санаабыт таҥаспар уйан дууһа, ыраас, амарах сүрэх күлүктэнэн иһэрин өйдөөтүм. Онтон санаам дьэгдьийдэ, тулалыыр айылҕа бүтүннүү хайдах эрэ сымнаан, сылаанньыйан көһүннэ. Сүрэх сылааһа, эйиэхэ анамматаҕын да иһин, көр, оннук үчүгэй сабыдыаллаах.