Главная / Кэпсээннэр / Жданов
Добавить комментарий
Биирдэ ыам ыйыгар, Кыайыы күнүн өрөбүллэригэр, убайым Эриэбэ дьиэ туттар маһын охторустум. Оччолорго мин Маар училищатыгар учууталлыырым. Эриэбэ Айаһый Ыстапаанныын уонна Арыына Дабыыдаба быраата Сиэнньэлиин Ойбон эбэҕэ субай сүөһү көрөллөр. Жданов Александр аканаларга саҥа күтүөттүү сылдьар кэмэ. Кини трелевщик тыраахтарга үлэлиирэ. Эриэбэ Ждановтыын кэпсэтэн, биир күн дьиэ маһа кэрдэ бардыбыт. Убайым дьиэ тутуутугар сөптөөх мастары Ойбон эбэ төбөтүгэр, Мас Арыылыыр аартыкка эрдэттэн бэлиэтии көрбүт. Ойуур иһигэр хаар өссө да ситэри уулла илик эрээри, сыһыыга олоччу ууллубут буолан, сүөһү көҥүл мэччийэр. Ол иһин сүөһү аһатар түбүктэн иллэҥсийэн, сүөһү көрөөччүлэр көҥүл баран, көннөрү бостууктууллар эрэ. Халлаан ичигэс, бэл сааскы хахсаат тыал иһийэн күн да күн. Кураанах кус саҥа кэлэ сатыыр кэмэ. Үлэлии кэлбит дьон сып-сап хомунан, сискэ киирэн, бэлиэтэммит мастары биир-биир охтортоон бардыбыт. Жданов сууллубут, мутуга соломмут мастары трелевщигынан состорон ырааһыйа сиргэ таһаартыыр. Саҥа итийэн-кутуйан уубутугар-хаарбытыгар киирэн үлэлээн эрдэхпитинэ, эмискэ куһаҕан тыас тарылыы түстэ. Пахай, “Дружбабыт” шинатын иннинээҕи звездочката ыһыллан хаалла. Дьэ балыыҥка буолла! Дэриэбинэттэн кимтэн эмит шина уларсан кэлиэх диэтэххэ тэйиччи даҕаны уонна сааскы суол бырыы да бадараан, айанныырга күчүмэҕэй. Дэбигис тиийбэккин. Ону көрдөһө сырыттахха күн баранар. Үлэбит атахтанна. Арай Ждановпыт эрэ санаата түспэт:
Ол икки ардыгар Ждановпыт иккис тиитин хайы - үйэ кэрдэн чугаһаппыт – Уолаттар маһы кэлэн анньыҥ, туора түһээри гынна. Дьэ биһиэхэ ыксамыр үлэ буолла. Сүүрүүнэн сылдьааһын. Ити курдук бэлиэтэммит мастар бары охторуллан, ырааһыйаҕа соһуллан, киэһэлик түөртүүр саҕана эрдэ бүттүбүт. Үлэбит, санаабытыгар, маһы “Дружбанан” охторон бэлэмнээбиттээҕэр түргэн курдук буолла. Эриэбэ Ждановы кустата илдьиэх, саа уларсыах, ботуруон бэрсиэх буолан манньалаан сөбүлэһэннэрбит эбит. Александр бултка сыстыан, сири дойдуну билиэн туос баҕалаах. –Бу дьэ дьоһуннаах саа, туһаайыаҥ эрэ кэрэх, доруоба эттэн атыҥҥа түһээччитэ суох. Аһыйа, аһыйа, сүрэхпиттэн ойо быһан биэрэр курдук, эн эрэ буолаҥҥын биэрэбин. – диэн баран, убайым Ждановка аҕам былыргы 16 –лаах Иж-58 сытыары уостаах саатын туттарда. Кырдьык биһиги, үс уол бары, аан бастаан уол оҕо аатыран ыппыт саабыт ити саа эбээт. Төһө да бастакы килбэҥэ сүттэр, луоһа онон-манан эмтэрийдэр, өҥө-түүтэ өлбөөдүйдэр, ардыгар эпчиэйдээтэр, билигин даҕаны иһигэр буорахтаах, элбэрээгэ сымнаҕас, уоһа көнө саа. Оҕо сылдьан, убайым Ньукулайдыын ити сааҕа ботуруон иитэр эбээһинэспит этэ. Аҕабыт икки батарантаас тимир ботуруоннаах буолааччы. Оччолорго халадыынньык диэн суох буолан, сааһыттар киэһээҥҥи күөскэ төһө кус наадатын көрөн өлөрөн кэлэр буолаллара. Хотуобай ботуруон үөдүйэ илик кэмэ. Киһи барыта тимир ботуруон ииттэр. Көтө сылдьар куһу ботуруоннарын харыстаан күөрэппэттэр, олордохторуна эрэ сааланаллар. Өссө үксүгэр холботолоон баран биирдэ ыталлар. Билиҥҥи курдук нэдиэлэнэн ким да кустаабата. Кулуупка киэһээҥҥи киинэни көрөн баран начаас баран кэлэллэрэ. Сарсыарда туран баран, хас ботуруон ытыллыбытын билээри аҕабыт батарантааһын көрөрбүт. Ытыллыбыт ботуруоннар бөстүөннэрин анал бүстүөн ыларынан ылаттаан, аҕабыт үлэтиттэн эбиэккэ киирэригэр бэлэмнээн тоһуйарбыт. Ботуруоҥҥа бөстүөн саайар биһиэхэ итэҕэйиллибэтэ, ол иһин аҕабыт эбиэтигэр быыстатан бөстүөннээн баран үлэтигэр тахсара. Эбиэттэн киэһэ кээмэйдээх миэркэнэн буорах кутарбыт, кичэйэн боолдьох быыстыырбыт, онтон эмиэ миэркэлэнэн сибиниэс доруобунньук кутарбыт, ол кэнниттэн аны хортуон кумаахы быыстыырбыт. Бүтэһигэр чүмэчи уулларан быыспыт үрдүгэр кутарбыт. Бастаан утаа буорах барыта “дымнай” диэн улар ойуулаах хортуоҥка пачкаҕа кутуллубут хара буорах этэ. Кэлин ньаалбаан цилиндр иһиттээх “бездымнай” диэн “Сокол” буорах үөдүйбүтэ. Уон киилэлээх бөҕө кыракый куул мөһөөччүккэ кутуллубут доруоп, билиҥҥи курдук буолуо да, дьиҥнээх сибиниэстэн оҥоһуллубут буолааччы. Бэл боруобалаан ыстаан көрдөххө хомуллааччы. Биир
сайын, тоҕо эрэ доруоп кэлбэтэҕэр,хаһааһа суох дьоннор быраҕыллыбыт аккумулятор сибиниэһин хостоон, саха быһаҕынан кыралаан доруоп оҥостубуттара диэн кэпсииллэрэ. Эриэбэ бэйэтэ биир уоһа үллүбүт 12 – лээх “Иж – Спутник” саалаах. Миэхэ, атаах уолга, аҕам саҥа ТОЗ-34 саатын туттаран ыыппыта. Төрдүс киһинэн Сиэнньэ барыста. Айаһый, наадатыгар дэриэбинэлээбит буолан, суох. Сиэнньэ, бэйэтэ кэпсииринэн биир доруобунньук аҥаар хараҕар кэлэн түһэн тэһэн кээспит үһү. Ол иһин кинини “Циклоп” диэн хос ааттаан, бары Сиэнньэлэртэн арааран билэллэр. Кырдьык эрэ сымыйа. Омуннаах соҕус кэпсээннээх уол буолааччы. Сиэнньэбит 20-лээх биир уостаах саалаах уонна аҕыс эрэ ботуруоннаах. –Хайа Сиэнньээ, ботуруонуҥ тоҕо кэмчитэй!? - диэбиппитигэр. –Ээ, сөп буолуо. Аҕыс кус баар, мин куһу харахха эрэ көрөн ытааччыбын. Бачча элбэх дарабыынньанан ама киһи куһу баҕас табыа суоҕа дуо…” – диэн биһигини күллэртээтэ. Трелевщикпыт мас уурар площадкатыгар биһиги тиэрэ түһэн сыттыбыт. Тыраахтарбыт иккис киһи хайдах да кыбыллан олорсубат биир эрэ киһи батар кыра баҕайы хабыыналаах. Сирдээччибит Эриэбэ. Бастаан Күһүккэ тиийиэххэ диэн буолла. Күһүккэ кэлбиппит күөлбүт килэгир мууһунан көрөн олорор, саараама ырбыы да суох. “Дьэ хайыыбыт?” диэн буолла.
бултуйбуккун.
отун, уо-һы-һы-ккун…ыччуу!” - диэн Жданов хаһыытын биллим. Хомунан өтөххө таҕыстым. Кутаа номнуо күүдэпчилэммит. Жданов Эриэбэ тэлэгириэйкэтин саба быраҕыммыт уонна ис иһиттэн титирии-титирии уот суоһугар саҥа иттэн эрэр. -Хачыккыт дьэ киэҥ дойду эбит. Мууһунан көрөн олорор, онон манан кыралаан ырбыылаабыт. Мууһунан киһи таах хаама сылдьар. Эһигиттэн үргүбүт кустар хаста да көтөн кэлбиттэригэр күөрэтэлээн көрдүм. Биир моонньоҕон хойомууннаан ырбыыга баран түспүтүн, салҕаан баран, ылаары муус кытыытыгар чугаһаабыппар, мууһум тостон биирдэ ууга баар буоллум. Бэйи, Хачыккыт дириҥ күөл эбит ээ, моойбор диэри түстүм. Соһуйан саабын ыһыктан кээспиппин, - диэн кэпсии турар. Эриэбэ суланан барда: -Оо, дьэ! Хаарыаннаах саам! Саарбахтыы, саарбахтыы биэртим! Кэлии күтүөтү убаастаан дук гыммытым. Оҕонньор тыыннаахтыы тутан сиир эбит…” Оҕонньор диэн аҕатын этэрэ сэрэйиллэр. Онтон кырдьык аһыйан дуу, эбэтэр эмиэ дьээбэтэ көбөн дуу саҥарарын, хайатын да киһи араарбат. Мин тыҥааһыны өһүлээрибин: -Киһиҥ?” – диэн ыйыттым. -Онно мууска туран хаалла, - улахан иэдээни оҥорбутун билинэн сүөм түспүт Жданов аат эрэ харата эппиэттээтэ. “Таҥас куурдунан баран тыыны илдьэн көрдөөн булар инибин, түспүт сирин бэлиэтээбитим” – диэн эрэх-турах саҥарда. Жданов таҥаһын кутаа суоһугар куурдан, налыччы чээйдээн, аһаан-сиэн баран, сарсыарда сырдыыта эрэһиинэ тыыбытын сүкпүтүнэн Хачыкка киирдибит. Сиэнньэбит икки чөккөйдөөх мууска төптөрү-таары дьаарбайа сылдьар. Кытылга хоссоох аҥара сытар, аҥаара үөскэ чиэски сиргэ мууска хороллон турар. Дьэ бу мантан ханнык хоссооҕунан сирдэтэн көрдүүбүт, мунаардыбыт. Киһибит күөл кэлимсэ мууһуттан ойдубут мууска саа түспүт туһаайыытын хоссооҕун ууран бэлиэтээбитэ, мууһа устан сыҕарыйан хаалбыт. Буккуур буолла. Хайыахпытый, тыыны үрдэрэ охсон, Жданов ырбыыга киирдэ уонна ойууртан таарыччы тутан кэлбит ураҕаһынан күөлү буккуйан барда. Ол быыһыгар Сиэнньэни кытылга туоратта. Күн үөһэ ойуор диэри күөлү буккуйа сатаан баран, аккаастаан уку-суку туттан Арыылаахпытыгар таҕыстыбыт. Кыратык чээйдии түһээт, хомунан Ойбон эбэбитигэр төнүннүбүт. -Дьэ Һааска, улахан булчут сылдьар эбиккин! Моонньоҕоҥҥун кытта ити үс мааны көтөрдөргүн бэйэҥ ыл. Биһиги саараммаппыт даҕаны, хайдах эмэ гынан бу чөккөйдөрү уонна халбаны үллэстээ инибит. Саа сүппүт буруйун, оҕонньорго, хатырык симтэн баран, “мин сүтэрдим” диэн этэн көрүөм. Хаһан да хайыахпытый…” – диэн Эриэбэ эҕэлээхтик саҥарбытыттан биһиги күлэн тоҕо барарбытыттан чуут кыатанныбыт. -Оннук, оннук…” диэн тыл кыбыттыбыт. Жданов үөрүүтүттэн уонна “сыаналаах” саа
сүтэрбит буруйун боруостанаары: -Онтон, тыраахтары манна хаалларыахха, матасыыкылынан барыахха. Өйүүн кэлэн ситэри маскын бэлэмниэхпит буоллаҕа… – диэн аҕа – дьаҕа буолла. Ждановпытын дьиэтин аанын айаҕар диэри тиэйэн аҕаллыбыт. Киһибит киирбитин кэннэ Эриэбэ матасыыкылын умулуннарбакка да табаах сототун ылан тарта. -Хайа барбаппыт дуо? – диэн көрбүппэр, убайым үөннээх хараҕынан көрөн баран, “бэйи тохтоо…” – диэтэ. Арай доо! Дьиэ иһигэр чүөчэ саҥата умайыктана түстэ, онтон аан аһылла биэрдэ да олбуорга мааны көтөрдөрбүт – тыыраахылар көттүлэр, “Бу аата бултарыҥ дуо?!..Мантыктаргын кытта киэр бар!!!” – диэн саҥа иһилиннэ. Эриэбэ күлэн мүчүк гынна уонна матасыыкылын гаазтаан кээстэ. Кэлин Жданов муннукка ытаабыт байанайдаах булчут бэрдэ буолбут этэ. Нэһилиэк ытыктанар бастыҥ механизатора, эр киһи саарына. Күһүн уу түспүтүн кэннэ сүппүт саа көстүбүт этэ уонна оҕонньор сиэттэригэр бастакы саалара буолан аҕыйах сыллаахха диэри былдьаһыкка сылдьара.
Кулун тутар 14 -15 к. 2025 с. Макар Николаев
Укажите e-mail или номер телефона для связи:
Опишите причину жалобы:
Биирдэ ыам ыйыгар, Кыайыы күнүн өрөбүллэригэр, убайым Эриэбэ дьиэ туттар
маһын охторустум. Оччолорго мин Маар училищатыгар учууталлыырым. Эриэбэ Айаһый
Ыстапаанныын уонна Арыына Дабыыдаба быраата Сиэнньэлиин Ойбон эбэҕэ субай сүөһү
көрөллөр. Жданов Александр аканаларга саҥа күтүөттүү сылдьар кэмэ. Кини трелевщик
тыраахтарга үлэлиирэ. Эриэбэ Ждановтыын кэпсэтэн, биир күн дьиэ маһа кэрдэ бардыбыт.
Убайым дьиэ тутуутугар сөптөөх мастары Ойбон эбэ төбөтүгэр, Мас Арыылыыр аартыкка
эрдэттэн бэлиэтии көрбүт. Ойуур иһигэр хаар өссө да ситэри уулла илик эрээри, сыһыыга
олоччу ууллубут буолан, сүөһү көҥүл мэччийэр. Ол иһин сүөһү аһатар түбүктэн
иллэҥсийэн, сүөһү көрөөччүлэр көҥүл баран, көннөрү бостууктууллар эрэ. Халлаан ичигэс,
бэл сааскы хахсаат тыал иһийэн күн да күн. Кураанах кус саҥа кэлэ сатыыр кэмэ.
Үлэлии кэлбит дьон сып-сап хомунан, сискэ киирэн, бэлиэтэммит мастары биир-биир
охтортоон бардыбыт. Жданов сууллубут, мутуга соломмут мастары трелевщигынан
состорон ырааһыйа сиргэ таһаартыыр. Саҥа итийэн-кутуйан уубутугар-хаарбытыгар
киирэн үлэлээн эрдэхпитинэ, эмискэ куһаҕан тыас тарылыы түстэ. Пахай, “Дружбабыт”
шинатын иннинээҕи звездочката ыһыллан хаалла. Дьэ балыыҥка буолла! Дэриэбинэттэн
кимтэн эмит шина уларсан кэлиэх диэтэххэ тэйиччи даҕаны уонна сааскы суол бырыы да
бадараан, айанныырга күчүмэҕэй. Дэбигис тиийбэккин. Ону көрдөһө сырыттахха күн
баранар. Үлэбит атахтанна. Арай Ждановпыт эрэ санаата түспэт:
Солуурга хоточчу эттээх миин буһарылынна, чох салабаарга чэй өрүлүннэ. Ол кэмҥэ
Жданов биир сүгэни кичэйэн сытыылаата. Аһааһын буолла. Дьэ Ждановпыт аһастаах
моҕус киһи буолан биэрдэ. Биир бухааҥка килиэби уонна үс миискэ миини мыр да гыммакка охсон кээстэ. Көстөр көрүҥүнэн тоҥ нуучча, үрдүк дьулугур уҥуохтаах,
быыппастыбыт быччыҥнардаах, киһи баһын саҕа баппаҕайдаах. Чэ быһата тоҥ маһы
тоҕута тыытар күүстээх - уохтаах көрүҥнээх киһи. Сахалыы ыраастык саҥарар. Билбэт киһи
“нуучча” диэн киирэн биэрэр киһитэ. Арааһа Өлүөхүмэ бааһынайа дуу, Убайаан детдомугар
иитиллибит бэйэбит уолбут дуу быһыылааҕа.
Эриэбэ биһикки “сүгэнэн ол төһө бэйэлээҕи кыайыахпытый” диэн итэҕэйбэппит.
Ждановпыт ойуурга киирэн баран үөһээ өттүн сыбыдахтанан кэбистэ, ытыһыгар силлээтэ
уонна тоҥ тиит маһы сүгэнэн кэрдэн барда. Сырбаттаҕын аайы тииппититтэн,
омуннаатахха бухааҥка саҕа лоскуй эмтэрийэргэ дылы. Уот начаас сүүнэ тииппит сууллан
түстэ. Биһиги тула көтө сылдьан бэлэм охтубут маһы мутугун ыраастыыбыт уонна төбөтүн
сарбыйабыт эрэ.
Ол икки ардыгар Ждановпыт иккис тиитин хайы - үйэ кэрдэн чугаһаппыт
– Уолаттар маһы кэлэн анньыҥ, туора түһээри гынна.
Дьэ биһиэхэ ыксамыр үлэ буолла. Сүүрүүнэн сылдьааһын. Ити курдук бэлиэтэммит
мастар бары охторуллан, ырааһыйаҕа соһуллан, киэһэлик түөртүүр саҕана эрдэ бүттүбүт.
Үлэбит, санаабытыгар, маһы “Дружбанан” охторон бэлэмнээбиттээҕэр түргэн курдук
буолла.
Эриэбэ Ждановы кустата илдьиэх, саа уларсыах, ботуруон бэрсиэх буолан манньалаан
сөбүлэһэннэрбит эбит. Александр бултка сыстыан, сири дойдуну билиэн туос баҕалаах.
–Бу дьэ дьоһуннаах саа, туһаайыаҥ эрэ кэрэх, доруоба эттэн атыҥҥа түһээччитэ суох.
Аһыйа, аһыйа, сүрэхпиттэн ойо быһан биэрэр курдук, эн эрэ буолаҥҥын биэрэбин. – диэн
баран, убайым Ждановка аҕам былыргы 16 –лаах Иж-58 сытыары уостаах саатын туттарда.
Кырдьык биһиги, үс уол бары, аан бастаан уол оҕо аатыран ыппыт саабыт ити саа
эбээт. Төһө да бастакы килбэҥэ сүттэр, луоһа онон-манан эмтэрийдэр, өҥө-түүтэ
өлбөөдүйдэр, ардыгар эпчиэйдээтэр, билигин даҕаны иһигэр буорахтаах, элбэрээгэ
сымнаҕас, уоһа көнө саа. Оҕо сылдьан, убайым Ньукулайдыын ити сааҕа ботуруон иитэр
эбээһинэспит этэ. Аҕабыт икки батарантаас тимир ботуруоннаах буолааччы.
Оччолорго халадыынньык диэн суох буолан, сааһыттар киэһээҥҥи күөскэ төһө кус
наадатын көрөн өлөрөн кэлэр буолаллара. Хотуобай ботуруон үөдүйэ илик кэмэ. Киһи
барыта тимир ботуруон ииттэр. Көтө сылдьар куһу ботуруоннарын харыстаан
күөрэппэттэр, олордохторуна эрэ сааланаллар. Өссө үксүгэр холботолоон баран биирдэ
ыталлар. Билиҥҥи курдук нэдиэлэнэн ким да кустаабата. Кулуупка киэһээҥҥи киинэни
көрөн баран начаас баран кэлэллэрэ.
Сарсыарда туран баран, хас ботуруон ытыллыбытын билээри аҕабыт батарантааһын
көрөрбүт. Ытыллыбыт ботуруоннар бөстүөннэрин анал бүстүөн ыларынан ылаттаан,
аҕабыт үлэтиттэн эбиэккэ киирэригэр бэлэмнээн тоһуйарбыт. Ботуруоҥҥа бөстүөн саайар
биһиэхэ итэҕэйиллибэтэ, ол иһин аҕабыт эбиэтигэр быыстатан бөстүөннээн баран үлэтигэр
тахсара. Эбиэттэн киэһэ кээмэйдээх миэркэнэн буорах кутарбыт, кичэйэн боолдьох
быыстыырбыт, онтон эмиэ миэркэлэнэн сибиниэс доруобунньук кутарбыт, ол кэнниттэн
аны хортуон кумаахы быыстыырбыт. Бүтэһигэр чүмэчи уулларан быыспыт үрдүгэр
кутарбыт. Бастаан утаа буорах барыта “дымнай” диэн улар ойуулаах хортуоҥка пачкаҕа
кутуллубут хара буорах этэ. Кэлин ньаалбаан цилиндр иһиттээх “бездымнай” диэн “Сокол”
буорах үөдүйбүтэ. Уон киилэлээх бөҕө кыракый куул мөһөөччүккэ кутуллубут доруоп,
билиҥҥи курдук буолуо да, дьиҥнээх сибиниэстэн оҥоһуллубут буолааччы. Бэл
боруобалаан ыстаан көрдөххө хомуллааччы. Биир
сайын, тоҕо эрэ доруоп кэлбэтэҕэр,хаһааһа суох дьоннор быраҕыллыбыт аккумулятор сибиниэһин хостоон, саха быһаҕынан
кыралаан доруоп оҥостубуттара диэн кэпсииллэрэ.
Эриэбэ бэйэтэ биир уоһа үллүбүт 12 – лээх “Иж – Спутник” саалаах. Миэхэ, атаах
уолга, аҕам саҥа ТОЗ-34 саатын туттаран ыыппыта.
Төрдүс киһинэн Сиэнньэ барыста. Айаһый, наадатыгар дэриэбинэлээбит буолан, суох.
Сиэнньэ, бэйэтэ кэпсииринэн биир доруобунньук аҥаар хараҕар кэлэн түһэн тэһэн кээспит
үһү. Ол иһин кинини “Циклоп” диэн хос ааттаан, бары Сиэнньэлэртэн арааран билэллэр.
Кырдьык эрэ сымыйа. Омуннаах соҕус кэпсээннээх уол буолааччы. Сиэнньэбит 20-лээх
биир уостаах саалаах уонна аҕыс эрэ ботуруоннаах.
–Хайа Сиэнньээ, ботуруонуҥ тоҕо кэмчитэй!? - диэбиппитигэр. –Ээ, сөп буолуо. Аҕыс кус баар, мин куһу харахха эрэ көрөн ытааччыбын. Бачча элбэх
дарабыынньанан ама киһи куһу баҕас табыа суоҕа дуо…” – диэн биһигини күллэртээтэ.
Трелевщикпыт мас уурар площадкатыгар биһиги тиэрэ түһэн сыттыбыт.
Тыраахтарбыт иккис киһи хайдах да кыбыллан олорсубат биир эрэ киһи батар кыра баҕайы
хабыыналаах. Сирдээччибит Эриэбэ. Бастаан Күһүккэ тиийиэххэ диэн буолла. Күһүккэ
кэлбиппит күөлбүт килэгир мууһунан көрөн олорор, саараама ырбыы да суох. “Дьэ
хайыыбыт?” диэн буолла.
уу тахсыбыта буолуо” – диэн Эриэбэ санаабытын көтөхтө. Күһүт кэнниттэн, бадаҕа Тиргэлээх диэн ааттаах, чөкө күөллээх сиргэ начаас
тирилэтэн тиийдибит. Тиргэлээхтэн Сүүйүү Бэс томторо бу турар, бэл быыската көстөр.
Онтон Буккунаттан Сүүйүү Бэс быыската эмиэ көстөн турааччы. Ол аата барар сирбит
кырдьык чугас эбит дии санаатым.
Күөлү ойоҕолуу баран иһэн, арай Ждановпыт тыраахтарын салайа тутта да күөлү
супту көрбүтүнэн айаннатан барда.
олоччу тоҥ муус – диэтэ Эриэбэ.
Биһиги көрө сатаатыбыт да, ырбыы да уу баара биллибэт. Арай тыкаарылар бөҕө
айманаллар. Тыраахтарбыт олох күөл кытыыгар ыга анньан кэллэ. Ждановпыт
кабинатыттан тахсан турда уонна саатынан кыҥаан барда. Биһиги күөлү кыҥастаһабыт,
“тугу көрбүт баҕайыный?” диэн. Эмискэ саа дөппүлүөттээн саайда уонна үс тыыраахы
сууллан түстүлэр.
– диэн Эриэбэ саҥа аллайда
билээҕимсийдэ.
Ждановпыт тракторын тохтотоот сүүрэн тиийэн тыыраахыларын хомуйда уонна
ырбайан аҕай тракторыгар төнүннэ. Эриэбэ эмиэ дьээбэтэ көптө:
бултуйбуккун.
отой снайпер эбиккин, эйиэхэ кус ылааччынан сырыттахпытына да сөп…
Эриэбэ элэктээбитин, Жданов көнөтүнэн ылынан, өйдөөбөтө.
Буккунаҕа кэлбиппит тиэргэн эрэ саҕа чулум-чалым ууламмыт. Ол даҕаны мууһун
хаара ууллубута быһыылаах. Хайыыбыт диэн сүбэлэһэн баран, бачча кэлбиччэ Арыылаахха
айаннатыахха, хайдыһан сорохпут Хачыкка киириэ буоллаҕа диэн быһаарынныбыт.
Арыылаахха тиийбиппит, өтөххө күөх өҥнөөх “Урал” матасыыкыл көстөр. Икки киһи
хомуна сылдьаллара көстөр. Бэлиэр бараары гыннахтара дуу, биитэр саҥа кэлэн сүөккэнэ
сылдьаллар дуу. Таайбатыбыт. Айаммытыгар бириэмэ бөҕө барааммыт боруҥуй буолан,
аны мантан атын сиргэ бардахпытына түүнү бүрүнэбит. Ол иһин “хайдах эмит гынан
кыбыллан олорсор инибит” диэн Арыылаахха тохтуур буоллубут.
Күөлүгэр син мэнээк уу тахсыбыт. Өтөх өттүттэн ырбыылаабыт. Өтөххө тиийбиппит
кусчуттар оскуола учууталлара Өндөрөй Өндөрүөйэбис уонна Дьөгүөр Ньукулаайабыс
эбиттэр, хонуктаан бултаабыттар. Сарсын уруоктаах буоланнар бараары хомуна
сылдьаллар. Сөбүн бултуйбуттар. “Иккигит манна олоруҥ, Хачыкка онон-манан
ырбыылаабыт этэ, иккигит онно киириҥ” диэн сүбэлээтилэр. Хата Арыылаахха уҥуормаҥаар икки дурда оҥоһуллубут. Эриэбэ биһикки Арыылаахха хааллыбыт, Сиэнньэ
Ждановы сирдээн Хачыкка киирдилэр.
Эриэбэ биһикки кыралаан тыас таһаардыбыт. Дьоннорбут, аҕыйахта да буоллар, эмиэ
ытыалаатылар. Уон алталаах саа субуруччу хаста да бүтэҥитик тыаһаата. Биирдэ дуу
иккитэ дуу, ураты тыастаах сүүрбэлээх саа “чоҥ” диэн тыаһыыра эмиэ иһилиннэ. Онтон
олох дьылы баран хааллылар. Халлаан биллэ хараҥарда, кус көтөрө көстүбэт буолла.
“Дьоммут кэллэхтэринэ өтөххө тахсан чээйдиэхпит” – диэн убайым саҥарбыта, аттыбар
туран саҥарар курдук чуолкайдык иһилиннэ. Уу чуумпу сатыылаан, тыас-уус ой дуораана буолан чуордук иһиллэр сааскы нуурал түүн. Кэтэһэ олорон уубун кыатаммакка нуктаан
ыллым. Эмискэ тыа иһигэр атыыр сүүрэн тиҥилэхтииригэр дылы тыас иһилиннэ. Уум
быыһынан иһиттэхпинэ бэл кистиир курдук “ыннь-аһа-аһаа!” дииргэ дылы. Арай
көрдөхпүнэ, тыа быыһыттан тэҥкэ тиит саҕа уҥуохтаах кус сыгынньах адьарай сүүрэн
тахсыбата да. “Бабат! Татат! Чучунаалара илэ бэйэтинэн кэллэ быһыылаах, дьэ
сиэтэлээтэ!..” – диэн ыксаатым. “Хантан биһиги дьоммут кус сыгынньах сүүрэлээтэхтэрэй”
диэн санаабар да суох. Кутталбыттан уум көтөн хаалла, дьэ өйдөөн көрбүтүм чучунаам
киһиэхэ дылы, истибитим “ыччуу-уу!” диир эбит. “Хайа, туох буоллахтарай!?” диэн
дьиктиргээтим.
-Эриэбээ! Уоккун
отун, уо-һы-һы-ккун…ыччуу!” - диэн Жданов хаһыытын биллим.
Хомунан өтөххө таҕыстым. Кутаа номнуо күүдэпчилэммит. Жданов Эриэбэ
тэлэгириэйкэтин саба быраҕыммыт уонна ис иһиттэн титирии-титирии уот суоһугар саҥа
иттэн эрэр.
-Хачыккыт дьэ киэҥ дойду эбит. Мууһунан көрөн олорор, онон манан кыралаан
ырбыылаабыт. Мууһунан киһи таах хаама сылдьар. Эһигиттэн үргүбүт кустар хаста да
көтөн кэлбиттэригэр күөрэтэлээн көрдүм. Биир моонньоҕон хойомууннаан ырбыыга баран
түспүтүн, салҕаан баран, ылаары муус кытыытыгар чугаһаабыппар, мууһум тостон биирдэ
ууга баар буоллум. Бэйи, Хачыккыт дириҥ күөл эбит ээ, моойбор диэри түстүм. Соһуйан
саабын ыһыктан кээспиппин, - диэн кэпсии турар. Эриэбэ суланан барда:
-Оо, дьэ! Хаарыаннаах саам! Саарбахтыы, саарбахтыы биэртим! Кэлии күтүөтү
убаастаан дук гыммытым. Оҕонньор тыыннаахтыы тутан сиир эбит…”
Оҕонньор диэн аҕатын этэрэ сэрэйиллэр. Онтон кырдьык аһыйан дуу, эбэтэр эмиэ
дьээбэтэ көбөн дуу саҥарарын, хайатын да киһи араарбат. Мин тыҥааһыны өһүлээрибин:
-Киһиҥ?” – диэн ыйыттым.
-Онно мууска туран хаалла, - улахан иэдээни оҥорбутун билинэн сүөм түспүт Жданов
аат эрэ харата эппиэттээтэ. “Таҥас куурдунан баран тыыны илдьэн көрдөөн булар инибин,
түспүт сирин бэлиэтээбитим” – диэн эрэх-турах саҥарда.
Жданов таҥаһын кутаа суоһугар куурдан, налыччы чээйдээн, аһаан-сиэн баран,
сарсыарда сырдыыта эрэһиинэ тыыбытын сүкпүтүнэн Хачыкка киирдибит. Сиэнньэбит
икки чөккөйдөөх мууска төптөрү-таары дьаарбайа сылдьар. Кытылга хоссоох аҥара сытар,
аҥаара үөскэ чиэски сиргэ мууска хороллон турар. Дьэ бу мантан ханнык хоссооҕунан
сирдэтэн көрдүүбүт, мунаардыбыт. Киһибит күөл кэлимсэ мууһуттан ойдубут мууска саа
түспүт туһаайыытын хоссооҕун ууран бэлиэтээбитэ, мууһа устан сыҕарыйан хаалбыт.
Буккуур буолла. Хайыахпытый, тыыны үрдэрэ охсон, Жданов ырбыыга киирдэ уонна
ойууртан таарыччы тутан кэлбит ураҕаһынан күөлү буккуйан барда. Ол быыһыгар
Сиэнньэни кытылга туоратта. Күн үөһэ ойуор диэри күөлү буккуйа сатаан баран, аккаастаан
уку-суку туттан Арыылаахпытыгар таҕыстыбыт. Кыратык чээйдии түһээт, хомунан Ойбон
эбэбитигэр төнүннүбүт.
-Дьэ Һааска, улахан булчут сылдьар эбиккин! Моонньоҕоҥҥун кытта ити үс мааны
көтөрдөргүн бэйэҥ ыл. Биһиги саараммаппыт даҕаны, хайдах эмэ гынан бу чөккөйдөрү
уонна халбаны үллэстээ инибит. Саа сүппүт буруйун, оҕонньорго, хатырык симтэн баран,
“мин сүтэрдим” диэн этэн көрүөм. Хаһан да хайыахпытый…” – диэн Эриэбэ эҕэлээхтик
саҥарбытыттан биһиги күлэн тоҕо барарбытыттан чуут кыатанныбыт.
-Оннук, оннук…” диэн тыл кыбыттыбыт.
Жданов үөрүүтүттэн уонна “сыаналаах” саа
сүтэрбит буруйун боруостанаары:
-Онтон, тыраахтары манна хаалларыахха, матасыыкылынан барыахха. Өйүүн кэлэн
ситэри маскын бэлэмниэхпит буоллаҕа… – диэн аҕа – дьаҕа буолла.
Ждановпытын дьиэтин аанын айаҕар диэри тиэйэн аҕаллыбыт. Киһибит киирбитин
кэннэ Эриэбэ матасыыкылын умулуннарбакка да табаах сототун ылан тарта.
-Хайа барбаппыт дуо? – диэн көрбүппэр, убайым үөннээх хараҕынан көрөн баран,
“бэйи тохтоо…” – диэтэ.
Арай доо! Дьиэ иһигэр чүөчэ саҥата умайыктана түстэ, онтон аан аһылла биэрдэ да
олбуорга мааны көтөрдөрбүт – тыыраахылар көттүлэр, “Бу аата бултарыҥ дуо?!..Мантыктаргын кытта киэр бар!!!” – диэн саҥа иһилиннэ. Эриэбэ күлэн мүчүк гынна уонна
матасыыкылын гаазтаан кээстэ.
Кэлин Жданов муннукка ытаабыт байанайдаах булчут бэрдэ буолбут этэ. Нэһилиэк
ытыктанар бастыҥ механизатора, эр киһи саарына.
Күһүн уу түспүтүн кэннэ сүппүт саа көстүбүт этэ уонна оҕонньор сиэттэригэр бастакы
саалара буолан аҕыйах сыллаахха диэри былдьаһыкка сылдьара.
Кулун тутар 14 -15 к. 2025 с.
Макар Николаев