Сырдык да, ыраас да күннэр күлүмүрдүү үүммүттэрэ дии! Ол барыта биһиэхэ анаммыт курдуга! Ити отуттан тахса сыллааҕыта күөх күлүмүнэн дуйданан ааспыт дьоллоох күннэрбин тылбынан сатаан ойуулаабаппын. Ол эрээри ол үтүө күннэр өйбүттэн, сүрэхпиттэн сүппэттэр…
    Түптэ күөх буруота унаарбыт тиэрбэһигэр үөнтэн-көйүүртэн куотан ынахтар кэбинэн ньаччаҥнаһа сыталлара, сылгы үөрэ тоҕуоруһан турара. Сорох кулунчуктар ийэлэрин таһыгар сытан эрэ утуктаан тоҥхоҥноһоллоро. Сүөһүлүүн, сылгылыын үөнтэн-көйүүртэн быыһанан налыйбыт-наскыйбыт аҕай этилэр. Түптэ сүөһүгэ, сылгыга төһөлөөх абыраллааҕын биһиги өссө ситэн билбэппит быһыылаах ээ.
    - Туунаа, чэ кэл эрэ, кулунчуктаргын көрөн бүппүт буоллаххына, аны миигин көр, - диэн күлэ-күлэ сырдык сэбэрэлээх киһи көтөх муҥунан күөх оту үргээн аҕалбытынан ураһаны бүрүйэ бырахпыта. Кыыс биир ынаҕа ороһулаан төрөөн, түүн утуйбакка сылдьар буолан от сытынан дыргыйар ураһаҕа өйөнөн олорон утуктаан ылбыта. Төһө өр утуйбута буолла, уһуктубута тулатыгар күөх сирэм өссө тупсубукка дылы буолбут, күн күлүмүрдүү тыкпыт этэ.
    - Туунаа, аһыырга сөп буолбут, - дии-дии эдэр киһи күөх окко ас тардыбытынан барбыта. Тууна онно өйдөөбүтэ түөртүүр ыам буолан эрэр этэ. Ол иһин ойон тураат, сайылыгын диэки тэбиммитэ. Кыргыттар ынахтарын ыан бүтэрдэхтэрэ, оттон мин ынахтарым ыаммакка баран хаалыахтара диэн сүүрүүнэн иннин хоту түһүнэ турбута. Эдэр киһи иһиккэ аһын хоторо туран кэнниттэн:
    - Туунаа, мин оччоҕо бу аскын илдьэн биэриэм, ынахтаргын баайталыам. Эн тиийээт да биир ынаҕы баайан ыабытынан бар, - диэн кыыс манна ыанньыксытынан кэлиэҕиттэн наставнигынан анаммыт киһи быһыытынан хаһыытыы хаалбыта.
    Билигин төһө да ынах таһыгар эрэллээхтик олорон үүтү курулаччы ыатар, Тууна ыанньыксыт үлэтигэр сыстара наһаа чэпчэкитэ суоҕа. Оччотооҕуга оскуоланы бүтэрбит оҕолору комсо­мол путевкатынан тыа сиригэр сүөһү көрүүтүгэр үлэлэтэ ыыталлара. Тууна оннук путевканан үлэлии кэлбит оҕолортон биирдэстэрэ этэ. Ынаҕы эрэллээхтик курулаччы ыыр буолуор диэри элбэхтэ хараҕын уутун тохпута.
    Сорох дьон: «Төрүт туту да сатаабат, сүөһүттэн куттанан чугуруҥнуу сылдьар аата хайдах үлэлээри гынаҕын?», - диэн сирэйгэ-харахха анньаллара. Тууна эбээн төрүттэрдээх буолан сүөһүгэ, кырдьык, туох да сыһыана суоҕа. Билбитэ эрэ таба этэ.
    Тууна итинник ыарахан балаһыанньаттан, оҕо сааһыттан сүөһү үлэтигэр убаммыт, үтүө майгылаах, аһыныгас Уйбаанчык баар буолан быыһаммыта. Аан бастаан үлэлии кэлэригэр бөдөҥ-садаҥ, модьу-таҕа атахтардаах, салдьыр муостаах костромской боруодалары:

«Бу эн ынахтарыҥ», - диэбиттэрин истэн, мэйиитэ эргийэргэ дылы буолбута. Оччолорго Уйбаанчык саҥа үлэлиир оҕолорго наставнигынан субу аҕай анаммыт кэмэ этэ. Тууна ынахтарыттан куттанан оҥой-соҥой көрбүтүн, сибилигин ытыахча курдук буолан турарын көрөн:
    - Ити эн ынахтарыҥ, дьэ, курулатан үүт бөҕөтүн ыырыҥ буолуо, - диэн дьээбэлээбитин адьас сөбүлүү истибэтэҕэ. Ынахтарын киниэхэ туттарыахтаах ыанньыксыт дьахтар: «Мин ыабыт ынахтарбын сыппайан ис», - диэн сорудахтаат, киирэн-тахсан үлэлээн курбалдьыйбытынан барбыта.
    Тууна муҥнаах, хайыай, синим биир диэбиттии, ыадайбыт истээх, суп-суон уһун эмиийдээх ынах аттыгар олоппоһун ууран, биэдэрэтин талыгыратан олорон истэҕинэ, ынаҕа атыҥыраан туора хадьыс гыммытыгар Тууна куттанан биэдэрэтин төлө туппута. Өлүү болдьохтоох ынаҕа атаҕын биэдэрэ иһигэр батары үктээбитэ, онтон соһуйан өрө мөхсүүтүгэр биэдэрэтэ төлө баран атын ынах атаҕын анныгар төкүнүйэн тиийбитин тэбэн саайбыта Тууна атаҕар ыарыылаахтык кэлэн түспүтэ.
    Тууна атаҕа төһө да ыарыйдар, ойон туран таһырдьа ынах киллэрэ тахсыбыт ыанньыксытыгар тиийэн: «Ынахтарым мөхсөн ыаппатылар, өссө биэдэрэбин тэбэн ыыттылар», - диэбитэ. Ыанньык­сыт дьахтар титииккэ киирэн Туунаҕа: «Биэдэрэни маннык, ынах атаҕар охсуллубат гына сэрэнэн туттуохтааххын. Оттон ынаҕыҥ эмиийдэрин имэрийэн, саҥаран, таптыахтааххын. Оччоҕо ынаҕыҥ сымнаан, үүтүн холкутук биэриэҕэ. Ынаҕы таптыы, кэпсэтэ имэрийэ сылдьыахтааххын», - диэн сүбэлии-сүбэлии хайдах ыыры дьэ көрдөрөн биэрбитэ.
    Онтон ыары баайталаабыт ынахтарыгар уотурба кутан биэрэргэ сорудахтаабыта. Кыыс ынах муостарыттан төһө да дьулайдар хоруудаҕа уотурба кутуталыырыгар тиийбитэ. Ол сылдьан ынахтарын эмиийдэрин тутан көрүөн баҕаран кэлбитэ. Уотурбаны бэрт минньигэстик салыы турар туора муостаах ынах самыытын имэрийбитэ, он­тон эр ылан эмиийин туппахтаан көрбүтэ. Ынаҕа
хоруудаттан төбөтүн өндөтөн Тууна диэки көрөн ылбыта уонна ээ эн эбиккин дуу диэбиттии эмиэ аһаабытынан барбыта. Кыыс итинтэн эр ылан атын ынахтары эмиэ имэрийэн-томоруйан ылыталаабыта, өссө куттана-куттана да буоллар саахтарын ыраастаабыта. Ол сылдьан күнүскү ыамҥа хайаан да биир эмэ ынаҕы ыахтаахпын диэн кытаанах сорук туруоруммута. Хараҕар, бэл диэтэр, толору үүттээх биэдэрэлэр кэчигирэһэн тураллара көстөргө дылы гыммыта.
    Аҕыйах хонугунан ынахтарын соҕотоҕун ыыр күнэ ыган кэлбитэ. Ол кэмҥэ Уйбаанчык кэлэн:
    - Туунаа, мин ынахтаргын баайталыам. Эн ыксаабакка ыа, элбэх үүтү ыыр курдук, - диэбитэ.
    Тууна бастаан, били хайыһан көрбүт ынаҕыттан саҕалыыр

санаалаах олоппоһун уурунан, биэдэрэтин ылан ыырдыы бэлэмнэммитэ. Били ыанньыксыта үөрэппитин курдук, саҥаран таптыы-таптыы, ынаҕын эмиийин инчэҕэй тирээпкэнэн соппутунан барбыта. Ынаҕын эмиийин имэрийэ былаастаан бобуччу туппутугар, үүтэ тырылаабытынан биэдэрэҕэ кутуллубутугар кыыс үөрэн, үргүлдьү тардыалаабытынан барбыта. Үүтэ үрүйэ уутунуу тыккыраан, биэдэрэтигэр элбээтэр элбээн барбытыгар үөрэн, кыыс илиитэ ордук сыыдамсыйбыта. Дьэ ити курдук ис иһиттэн үөрэн-көтөн, ынахтарын барыларын ыан, хотонтон таһаартаабыта. Ол
курдук аан бастаан соҕотоҕун ынахтарын ыан, үүтүн туттарбыта.
    - Оо, Тууна, дьэ маладьыастаабыккын. Үүтүҥ элбэх, ыраас да эбит, - диэн үүт астааччы Туунаны хайҕаабыт тыллара билигин да кулгааҕар иһиллэргэ дылылар. Кыыс үөрбүтүн омунугар тулата өссө киэркэйэн көстүбүтэ.
    Киэһээҥҥи ыамҥа бэлэмнэнэн титииккэ тиийэн түбүгүрэ сырыттаҕына, наставник Уйбаанчык тии­йэн кэлбитэ.
    - Туунаа, дьэ кыайыыгынан-хотуугунан, эҕэрдэлиибин, - дии-дии Тууна икки илиитин бобуччу туппута. Оттон Тууна үөрүүтүттэн Уйбааскыны иэдэһиттэн чоп гына уураан ылбыта. Уол онтон кыбыстан кулук-халык буолбута, ол эрээри харахтара үөрүү кыымынан сырдаабыттара.
    - Туунаа, чахчы куттаҕаһа суох, дьулуурдаах буолаҥҥын ыанньыксыт буоллаҕыҥ дии. Мин буолларбын ытыы-ытыы сытыам этэ, - диэн ба­ран кыыс диэки тэбэнэттээхтик көрөн кэбиспитэ.
    - Эн ити бөдөҥнөрүн көрүмэ, нэмнэрин таптахха олус сымнаҕас ынахтар эбит, - диэн Тууна сүөһүлэрин хайҕаабыта.
    - Кырдьык сүөһү да бастаан иччитин атыҥырыыр. Сөбүлээбэтэхтэринэ хайыаҥ баарай. Тыллаахтара буоллар өссө үөхсэн да туруохтар этэ, - диэн Уйбааскы дэлби күллэрбитэ. Онтон эмискэ:
    - Ээ, кырдьык даҕаны, манна өссө путевканан үлэлии кэлэр оҕолор иһэллэр үһү. Дьэ онон, Туу­на, наставниктыырга бэлэмнэн, - диэбитэ.
    - Наставниктаабатарбын даҕаны, туох кыалларынан көмөлөһүөм буоллаҕа дии. Бастаан эрэйдээхтэр ынахтарын көрүҥүттэн да куттаналлар ини. Ити боруода ынахтар бөдөҥнөрө да бэрт. Хаста ытаан баран ыыр буолаллар?
    - Эн курдук, ытыы-ытыы түһэ турар киһи наада, - диэн Уйбааскы сүрдээх боччумнаахтык чиҥэтэн биэрбитэ.
    Тууна дьэ, ити курдук ыанньыксыт ааттааҕа буолбута. Былаанын өрүү аһара толорон, куоталаһыы кыайыылааҕа буолан комсомолецтар уопсай мунньахтарыгар партияҕа киирэригэр мэктиэлээбиттэрэ. Оттон үөрэппит, такайбыт оҕолоро эмиэ үрүҥ илгэни үрүйэлии сүүрдэр үтүөкэн үлэһит буолбуттара. Тууна салайар фермата бастыҥнар кэккэлэригэр тахсыбыта.
    - Аанчык, биһиги фермабыт бастыҥ үлэлээх комсомольскай коллектив буолбутун

билэҕин дии? Оттон бу саҥа кэлбит оҕолор, эһиги эмиэ, бу коллектив чилиэннэрэ буоллугут. Онон төннөр эҥин туһунан санаама даҕаны. Бу киэһэттэн иккиэн бииргэ ынахтарбытын ыахпыт. Чэ, ытаабыт-соҥообут көрүҥҥүн доҕотторгор көрдөрүмэ, - диэн Тууна сирэйэ-хараҕа холлон ытаан сыҥыргыы олорор кыыһы оргууй санныттан кууспута.
    - Туунаа, эйиигин хонтуораҕа ыҥыраллар, түргэнник тиийэр үһүгүн, - диэн титиик таһыгар Уйбааскы саҥата иһиллибитэ. Аанчык муҥнаах ийэтин сайыспыт оҕолуу, ууламмыт хараҕынан Туунаны өрө көрбүтэ.
    - Аанчык, эрэнэбин, миигин түһэн биэриэҥ суоҕа, - диэн Тууна киниэхэ сибис гыммыта.
    Ол күн Тууна Бүтүн Союзтааҕы тыа хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар барар буолбутун туһунан үөрүүлээх сонуну, бастатан туран, бэйэтин ферматын үлэһиттэрэ истибиттэрэ.
    Тууна суохпуна Аанчык үлэтин быраҕан баран хаалыа диэн сэрэхэчийэрэ. Ол иһин Уйбаанчыгы мин оннубар ыытыҥ диэн көрдөһүү түһэрбитэ. Уйбаанчыктан кыыска хайаан да көмөлөһөөр диэн тылын ылан барбыта.
    Аанчык Тууна кэлэригэр хайаан да үчүгэй ыанньыксыт буолар баҕата туолбута. Билигин «Оскуола - производство - үрдүк үөрэх» диэн девиһинэн бу фермаҕа ананан олоххо суолларын соломмут ыччаттар төрөөбүт сирдэрин-уоттарын аатырда сылдьалларыттан нэһилиэк бүтүннүү киэн туттар.
    Оттон Тууналаах Уйбааскы дьоллорун холбоон бар дьон этэринии тоҥмуту ириэрэр, сылайбыты сынньатар ыал бэрдэ буолбуттара. Кинилэр сыстыбыт үлэлэрэ өрүү үөрүүнү эрэ аҕаларыгар ким да саарбахтаабат этэ.