Аудиота:

(Кэпсээн)

    Аана биир хостоох дьиэтин куукунатыгар олорон, итии үүттээх чэйи сыпсырыйан иһэ-иһэ, уулуссанан ааһар дьону түннүгүнэн одуулаһар. Кини дьон кэлэрин-барарын сөбүлээн көрөөччү. Бу сааскы киэһэҕэ дьон тиэтэйэ-саарайа, сорохтор холкутук хааман дьаарбайаллар. Бөҕү-сыыһы умаппыттан сайылык түптэтин санатар салгыҥҥа тэнийбит буруо — сайын кэлэн иһэрин бэлиэтэ.
    Икки кырдьаҕас киһи холкутук туттан кэккэлэһэ хааман иһэллэр. Хаһан эрэ эдэрдэрин санатардыы, эмээхсин одонньорун тоҥолодуттан тутуһан, атаҕын тэҥҥэ үктүүр. Одонньор эдэригэр көнө бэйэтэ, нүксүччү содус түстэр даҕаны сэнэхтик туттубут. Оо, кырдьар саас…
    Аана кырдьаҕастары көрөн хайдах эрэ истиҥ, сылаас иэйиигэ куустарда. “Эчи үчүгэйин”, — диэн сана таһаарбытын бэйэтэ да билбэккэ хаалла. “Ити кырдьаҕастар бу бииргэ хаамсалларын курдук, бэйэбэйэлэрин өйдөһөн, өйөнсөн, кырдьар саастарыгар дьоллоохтук санаһан эрдэхтэрэ”, — итинник саныы-саныы, кырдьаҕастары батыһа көрөн олордо. Эмискэ дууһата кураанахсыйбыт курдук буола түстэ. Бу тугуй? ..
    Күн-дьыл ааһара түргэнин! “Сыл — хонук” дииллэрэ ити ээ, хайыы-үйэ биэс уончата чугаһаабыт… Хайа, эдэр сылдьан кырдьар саас кэлэрин, инники олодун туһунан санаан да кербет этэ. Кини саастыы кыргыттар эдэрдэригэр олохторун оҥостон, кэргэн тахсан, одолонон-урууланан, сорохторо сиэннэнэн ырааттылар. Ододо баттатан, эр киһини көрөн-истэн, үлэлээбэккэ олоруо суохпун дии саныыра, ол санаата бу тиэртэҕэ. Кырдьык, сорох кыргыттар олохторо ыарахаттардаах буолара, кэргэннэрэ иһэллэрэ-аһыыллара, арахсаллара даҕаны. Ол түгэҥҥэ кини, содотодун да сылдьарым үчүгэй эбит, туох эрэйин көрдөмүй диэн олоххо таба суолу талбытынан ааҕынара. “Олоххун оҥоһун, биирдэ кэлэр олоду бил, одолон-уруулан”, — диэн чугас дьоно, саастаах өттүлэрэ, сүбэлээн-хайаан этэн көрдөхтөрүнэ, өһүргэнэр буолара.
    Кырдьык, кини биир тэрилтэҕэ уһуннук үлэлээтэ. Сирдэрбэтэ. Үлэһит киһи сиэринэн билигин олорор усулуобуйата барыта баар: дьиэ-уот, даача, дьиэтигэр омук тээбириннэрэ, таҥас-сап, күндү таастар… Күннээҕи аһы-үөлү этэ да барбаккын. Бэйэ иннин эрэ көрүнүү, араас кыһалда туораттан суох.
    Ол эрээри, кэнники кэмҥэ, сааһыран истэҕин ахсын кэргэннии дьоҥҥо, одолоох-уруулаах ыалга ымсыырар, ордук саныыр буолуталыыр түгэннэрдээх. Сарсыарда дьахталлар үлэлэригэр үөрэнкөтөн, хайдах эрэ ис-истэриттэн көтөдүллэн кэлэллэр. Ким эрэ одолорун, сиэннэрин тустарынан, кинилэргэ туту атыыласпыттарын, дьиэҕэ-уокка баар кыһалдалары быһаарсыылара, онноодор одонньотторо холуочук кэлбиттэрин кыра содустук “тутан” биэрбиттэрин

тустарынан сүрдээх көрдөөхтүк, киһи сонньуйуохтуу кэпсэтэллэригэр ымсыыра саныыр буолла. Кини онуоха кыттыһан кэпсэтэрэ туох да суох. Дьахталлар сарсыарда кэлбиттэрин курдук, киэһэ эмиэ үөрэн-көтөн, ыксаан-тиэтэйэн дьиэлэригэр бараллар. Кинилэри кэтэһэллэр. Аана дьиэтигэр туохха ыксыай? Содотох куоскатыгар дуо? Суох, ол эрээри куоската да улахан додор курдуга. Аҕыйах сыллааҕыта маһынан оттуллар дьиэҕэ олорор эрдэҕинэ, куоската иччитэ үлэтиттэн кэлэригэр, кыһын тоҥон оһох билиитэтин үрдүгэр түүрүллэн сытан көрсөрө. Кыһьпгҥы тымныы ыйдарга аттынааҕы ыалларын дьиэлэрин түннүктэрэ ааҕа уотунан сандаара, оһохторуттан буруо унаарара хайдах эрэ сылааһынан илгийэргэ дылыта, оттон кини дьиэтэ хараара барыаран турара киһи санаатын баттыыра. Хараҥаҕа дьиэтигэр харбыалаһан киирэн, уотун уматан, дьиэ сылытыытын түбүгэ түүн хойукка диэри буолара.
    Сороҕор, киэһэ содотохсуйан олордодуна араас санаалар кииртэлээн эрэйдиир буоллулар. Кыр­ дьар, кыаммат кэм кэлэрэ уочаракка турдаҕа, кэмкэрдии, этэҥҥэ буоллаҕына, ыйыппакка да кэлиэ дии. Биэнсийэҕэ тахсан дьиэтигэр олоруо. Уһун күнү быһа содотох буолуу, кэпсэтэр, санаатын, сонунун атастаһар киһитэ суох. Киһи буолан баран, соҕотох да киһиэхэ, хайдах кыра да, улахан да кыһалҕалар суох буолуохтарай? Сааһыран кыаммат, ыарьпыйар, үлэни кыайбат буоллахха, көмө наадата ханна барыай. Былыр-былыргыттан дьахтар анала — кэтэһии, көрсүү, атаарыы, кэргэҥҥэр, оҕоҕор кыһаныы-мүһэнии, итини бары ийэ, дьахтар бэйэтин дьолунан уонна иэһинэн ааҕынар эбээт.
    Аана түннүккэ өр олордо. Дьиэ иһэ, иһиллээбит курдук, уу-чуумпу. Истиэнэҕэ турар чаһы тыаһа биир тэҥник чыллыргыыр, чуумпуга тыаһа улахана диэн. Ыам ыйын саҥата буолан, дьиэ иһэ өссө да сырдык. Күн уһаан, үрүҥ түүммүт кэлэн эрдэҕэ. Бириэмэ син ыраатта да, Аана утуйуох санаата кэлбэтэ. Телевизорын холбуон баҕарбата, сороҕор ити “дьааһыктан” киһи салҕар да, сылайар да дуу? Чуумпуга содотох бэйэҥ санааҕар олоро, сынньана түһүөххүн баҕараҕын. Оннук кэмҥэ Аана эргэ хаартыскалары сыымайдыырын сөбүлүүр. Оо, бу хаартыскалар элбэҕи да санаталлар, умнан эрэргин күөдьүтэллэр. Бу оҕо, эдэр эрдэтээҕи, төрөппүттэрин хаартыскаларын көрөн сүрдээҕин астынар, сынньанар курдук буолара. Оттон кэлин кэмҥэ үөрэн-көтөн көрөр хаартыскалара элбэҕи санатар, сороҕор харах да уулаах түмүктэнэр буоллулар. Бу саҥа хааман эрдэҕинэ ийэтигэр көтөхтөрөн түспүт, бу оскуолаҕа бастакы кылааска үөрэнэ сылдьан оскуолатааҕы маҥан фартуктаах, саҥа суумкалаах түспүтэ үчүгэйин, бу саҕана ийэаҕа тахсар күннэрэ этэ дии.

Оо, бу умнуллубат онус кылаас, аттестаттарын ылан баран, тыаҕа банкеттыы бараары туран оскуола таһыгар бэйэ-бэйэлэрин сүтэрсэн, айдаарсан-үөрсэн хомуллан түспүттэрэ дии… Үчүгэй, дьоллоох да кэм этэ. Эдэр саас, иннигэр барыта үчүгэй, үөрүү-көтүү эрэ кэтэһэрэ… Оттон бу ийэлээх аҕата олороллор. Иккиэн да киэҥ коҕүстээх, боростуой тыа дьоно буоллахтара. Элбэхтик оҕоломмуттарыттан, олох араас уларыйыыларыгар олорон кэлбит дьон, соҕотох бу Аанчыктарын тутан хаалбыт дьоллоохторо. Кыыстарын дьонтон, ыалтан итэҕэс ииппэтэхгэрэ, көрбөтөхтөрө. Билигин санаатаҕына, оҕолорун эрэ туһугар олороохтообут курдуктар эбит. Сиэммитин көтөҕүөхпүт, кини сытын ылыахпыт, хааммыт-ситиммит утумнуоҕа, салҕаныаҕа диэн санаа ымыыта оҥостоллорун куруук истэрэ, билэрэ. Итини кинилэр кыыстарыгар анаан-минээн туһаайан эппэтэхтэрин да иһин, ордук ийэ барахсан үгүстүк кыыһа истэригэр таһыгар таһааран сана­ тар курдуга. Төһө эрэ истэригэр үйэҕэ биирдэ бэриллэр дьоллоох кэми кырдьаҕастар кэтэстилэр буолла? ! Итинник саныы олорон, Аана харахтарын уута иэдэстэринэн сүүрбүтүн билбэккэ хаалла, онтон төлө биэрэн төрөппүттэрин күлүкгэрин көрө олорон уйа-хайа суох ытаан барда. Балачча өр ытаата. Уоскуйа быһыытыйан эргэ бороҥ хаартысканы имэрийэ олордо. Ийэтэ, аҕата холку, элбэҕи кэпсиирдии өйдөөх, эрэнэр харахтарынан: “Тоойуом, туох буоллуҥ, уоскуй”, — диирдии көрөр курдуктар.
    — Суох, кэбис тохтуохха… Ийээ, аҕаа, эһиги иннигитигэр бу күн сипигэр улахан буруй баар эбит буоллаҕына, ыал буолан оҕо төрөтөн тыыннааххытыгар үөрдүбэтэх, төрүтү-ууһу салдаабатах мин баарбын… Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан, араас ыарахан олохторго олороннуг, ситими салҕаан аҕалбыккытын миндьоло суох сордоох түмүкгүүр буоллаҕым… Оо, сорум да эбит, оннук аналлаах эбиппиндуу! — Аана танастыын утуйар оронугар түннэри хайыһан, ытаан чараас сарыннара дьигиҥнии сытта. Туох буоллун? Диэбиттии тыаһа суох үктэнэн кырдьаҕас куоска иччитин атаҕар тахсан халаачыктыы сууланан сытынан кэбистэ.